Pabianka

W 2010 roku ukazała się publikacja „Polskie miasta i miasteczka”. Wśród 903 zaprezentowanych miast są także Pabianice. W słowie odredakcyjnym czytamy: Któż z nas choć raz w życiu, nie zatrzymał się po drodze w jakimś przypadkowo odnalezionym miejscu i nie zachwycił się jego pięknem! Kto nie zapragnął wtedy poznać jego zabytków, historii i cudów przyrody! Takich wspaniałych miejsc jest w naszym kraju wiele. Są tuż tuż, na trasie przejazdu, w bezpośrednim sąsiedztwie, tak dobrze znane, że aż niedostrzegalne. Kryją skarby naszej ziemi i kultury i często są tak stare jak nasze dzieje. Do nich należą właśnie Pabianice.

„Polskie miasta i miasteczka” (2010 r.): Pabianka czy Fabian? Jedna z legend głosi, iż nazwa miasta pochodzi od księżniczki Pabianki, do której należały okoliczne ziemie, niestety, pomimo dość znacznego majątku oraz wysokiej pozycji społecznej, księżniczka nie mogła zaznać szczęścia ze względu na straszliwie oszpeconą twarz. Podobno wybudowano tunel łączący zamek z kościołem, aby księżniczka mogła niepostrzeżenie udawać się do świątyni na modlitwę. Tyle legendy, a najprawdopodobniejsza nazwa miasta wywodzi się od założyciela miasta o imieniu Fabian, ale również to pozostaje w sferze domysłów.

Na pewno wiemy, że Pabianice były już miastem około połowy XIV wieku, również w tym okresie erygowano pierwszą parafię, a w 1535 roku Pabianice otrzymały od Zygmunta Augusta przywilej na tworzenie cechów rzemieślniczych.

Prawdziwy rozwój miastu przyniosło jednak to, co większości miast województwa łódzkiego, czyli włókiennictwo, włókiennictwo i jeszcze raz włókiennictwo. W XIX wieku w mieście osiedlili się zagraniczni tkacze, powstały firmy R. Kindlera i Krusche-Endera, papiernia, fabryka maszyn, pojawiły się pierwsze apteki, księgarnia, drukarnia oraz straż pożarna i szkoła handlowa.

Jednak patrząc na ogólną metrykę miast województwa, Pabianice są i tak grodem wiekowym, co stwarza nie lada okazję, aby pozwiedzać tutejsze zabytki. Pierwszą atrakcją będzie Dwór Kapituły Krakowskiej, zwany również zamkiem, gdzie niegdyś stał drewniany dwór mieszkalny, który uległ pożarowi w roku 1532. Obecny budynek w stylu tzw. renesansu polskiego, niezwykle przypominający sandomierski ratusz powstał w latach 1565-1571 i jeszcze w trakcie jego budowy powołana została straż zamkowa, licząca sobie 10 ludzi, wyposażona w sześć armat.

Do 1795 roku budynek był siedzibą administracji kapituły, a w latach 1833-1939 pełnił funkcję ratusza, z kolei od 1947 roku mieści się w nim muzeum regionalne. Drugim pod względem wieku zabytkowym obiektem Pabianic jest kościół św. Mateusza, który jako budynek drewniany powstał już w 1354 roku, a na jednej ze mszy w pierwszej połowie XV wieku zjawił się sam Władysław Jagiełło. Niestety, kościół, jak większość miasta, uległ niszczycielskiej sile pożaru z roku 1532 i został odbudowany 56 lat później, a dziś w jego wnętrzu podziwiać możemy między innymi drewnianą ambonę, ołtarze z XVII wieku oraz pochodzącą z XV stulecia gotycką chrzcielnicę.

Będąc w Pabianicach należy jeszcze koniecznie obejrzeć XIX wieczny kościół Świętych Piotra i Pawła oraz fabrykę „Krusche-Ender”, która zbudowana została w 1891 roku przez spółkę akcyjną o tej samej nazwie, produkującą tkaniny bawełniane, typowy przykład przemysłowej architektury XIX-wiecznej – czerwona, klinkierowa cegła oraz 170 okien.

Budynek administracyjny dawnej fabryki „Krusche-Ender” znajdujący się przy ul. Zamkowej 3, służył przez wiele lat jako biuro dla spółki, a po wojnie siedzibę miała tutaj dyrekcja Pabianickich Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Pamotex”. Szczególnie ciekawa w architekturze budynku jest rzeźba przedstawiająca rzymskie boginie losu, Parki, które w mieście takim jak Pabianice były symbolem przemysłu włókienniczego.

Pabianice: województwo łódzkie, powiat pabianicki, prawa miejskie – XIV w., powierzchnia – 33 km kw., ludność – 69, 5 tys., najbliższe miasta – Aleksandrów Łódzki, Konstantynów Łódzki, Łódź, Rzgów, Tuszyn, największa atrakcja – Dwór Kapituły Krakowskiej, info-

Strona miasta Pabianic

Tekst ilustrują zdjęcia przedstawiające dawne biuro (kantor) firmy Krusche i Ender oraz „Prządki” – rzeźbę umieszczoną na dachu tegoż biura.

Autor: Sławomir Saładaj