Roliński

Za czasów kapituły krakowskiej zamożniejsi Pabianiczanie wysyłali swoich synów na Akademię Krakowską. Niektórzy spośród nich zapisali się dobrze w historii polskiej nauki. Przykładem może służyć zwłaszcza Franciszek Roliński – rektor uczelni i burmistrz Krakowa.

Franciszek Roliński – rajca 1645-1674; burmistrz 1645, 1648, 1649, 1653, 1654, 1655, 1656, 1660, 1661, 1664, 1665, 1669. Lekarz, doktor medycyny, profesor i rektor Uniwersytetu Krakowskiego, urodzony około 1597 roku w Pabianicach, syn Jana. Od roku 1612 studiował w Krakowie, następnie w Padwie, gdzie uzyskał doktoraty z medycyny i prawa. Z początkiem lat trzydziestych osiadł w Krakowie, do prawa miejskiego został przyjęty w 1641 roku.

W roku 1645 został powołany do rady miejskiej, w której zasiadał prawie 30 lat. Dwunastokrotnie zasiadał w radzie urzędującej i pełnił w przypadającej na niego kolejności funkcję burmistrza. Po zajęciu Krakowa przez Szwedów w1655 r. sprzeciwił się złożeniu hołdu Karolowi Gustawowi. Wtedy też pożyczył miastu na kontrybucję dla okupanta kwotę 3.000 złotych polskich pod zastaw srebrnego kura Bractwa Kurkowego. Jako burmistrz w 1660 roku popadł w konflikt z Uniwersytetem: gdy motłoch miejski i studenci atakowali kamienicę, w której ukryli się Żydzi, w obronie atakowanych rozkazał piechocie miejskiej strzelać. Zginęło trzech żaków.

Roliński został wtedy na krótko proskrybowany z uczelni. Prowadził praktykę lekarską, był nadwornym lekarzem wojewody krakowskiego Stanisława Lubomirskiego. Katedrę medycyny objął po Krzysztofie Naymanowicu, w latach 1657-1667 był czterokrotnie rektorem. Był właścicielem kamienicy przy ul. Grodzkiej 39 i wsi Stęgoborzyce.

Ożenił się najpierw z Elżbietą Łojówną, z którą miał syna Jana, wydziedziczonego za hulaszcze życie. Drugą żoną była Krystyna Zalaszowska, z którą miał córkę Annę (jej mężem był rajca Andrzej Stanisław Krauz) i syna Franciszka Benedykta. Zmarł 14 lipca 1674 roku w Krakowie. Został pochowany w kościele Wszystkich Świętych. Jego miejsce w radzie zajął Krzysztof Krauz. (Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa: 1228-2010)

Polski Słownik Biograficzny

Roliński Franciszek (ok. 1597) lekarz, profesor medycyny i rektor Uniwersytetu Krakowskiego. Urodzony w Pabianicach, był synem Jana. Starszy brat Rolińskiegio po studiach na Uniwersytecie Krakowskim (1612-16) i uzyskaniu, zapewne we Włoszech, doktoratu medycyny, był preceptorem Krzysztofa i Łukasza Opalińskich, z którymi odbył podróże po Europie, i. in. w latach 1626-29 przebywał w Lowanium.

Roliński wpisany do metryki Uniwersytetu Krakowskiego w r. 1616, bakalaureat uzyskał w roku 1620, mistrzostwo sztuk wyzwolonych 19-20 III 1622. Bezpośrednio po promocji podjął wykłady na Wydziale Artium jako docent extraneus (1622-1626/7), po czym wyjechał do Padwy, gdzie wpisawszy się 1 VII 1627 r. do albumu nacji polskiej pełnił w niej obowiązki asesora (1628) oraz „zastępcy konsyliarza” i konsyliarza w latach 1628-9. Jak się zdaje równolegle odbywał studia lekarskie (z tytułem doktora medycyny występuje po raz pierwszy 30 I 1629) oraz prawnicze, które w dniu 9 III 1629 r. uwieńczył stopniem doktora praw.

Z początkiem lat trzydziestych Roliński osiadł w Krakowie. Do Wydziału Lekarskiego inkorporował się dopiero 17 X 1642 r. na podstawie wydanej pracy „Questio de apoplexia”, katedrę medycyny objął w roku 1655 po ustąpieniu Krzysztofa Naymanowica. W r. 1644 został powołany do rady miejskiej, w której zasiadał nieprzerwanie do śmierci, pełniąc kilkakrotnie obowiązki burmistrza. Od 3 XI 1649 był nadto fizykiem miejskim.

Został Roliński w dniu 16 X 1657 wybrany „in absentia” na pierwszego po wyzwoleniu rektora Uniwersytetu Krakowskiego na półr. zim. 1657/8 (urząd ten pełnił jeszcze trzykrotnie w latach 1658/9 oraz 1666/7, ponadto w r. 1665 był wicerektorem). Zarzucano mu przeforsowanie inkorporacji swego szwagra Mikołaja Zalaszowskiego, doktora promocji rzymskiej, czy też zaniedbanie wykładów, przed czym bronił się – z aprobatą Wydziału Lekarskiego (którego dziekanat sprawował w latach 1645 i 1658/9) argumentem, że zgodnie ze swym powołaniem zajęty był w tym czasie leczeniem chorych.

W r. 1660, kiedy jako burmistrz podczas tumultu studentów w święto Wniebowstąpienia kazał strzelać straży miejskiej do scholarów oblegających kamienicę „pod Jaszczurką”. Ofiarą strzelaniny padł jeden ze studentów, za co Roliński został przez Uniwersytet (pod przewodnictwem rektora Adama Rosczewicza) oskarżony w Trybunale Lubelskim i skazany 19 X 1661 na proskrypcję z Uniwersytetu. Wyrok wprawdzie z czasem anulowano (w r. 1666 został Roliński nawet ponownie rektorem), lecz nadwątlonej reputacji w środowisku akademickim chyba już nie odzyskał.

Zmarł w Krakowie 14 VII 1674 i został pochowany trzy dni później w kościele Wszystkich Świętych. Pozostawił syna Franciszka Benedykta (zm. 1696), który po uzyskaniu magisterium i przelotnej docenturze (1674-6) w Uniwersytecie Krakowskim promował się w r. 1677 w Padwie na doktora obojga praw a następnie osiadł w Krakowie. (Polski Słownik Biograficzny, t. 31, 1988)

Encyklopedia Powszechna

Roliński (Franciszek), profesor Akademii Krakowskiej i zasłużony jej rektor, doktor medycyny, rodem z Pabianic. Pierwszy stopień w filozofii otrzymał w tejże akademii 1618 i zaraz wykładał w wydziale filozoficznym. W roku 1622 zapisany w metryce promocji jako magister nauk wyzwolonych i doktór filozofii. W 1642 dnia 5 kwietnia rozprawiał, ubiegając się o miejsce w Wydziale lekarskim nad ogłoszonym w tym celu pisemkiem „Questio de apoplexia”.

Wcielenie nastąpiło tegoż roku dnia 17 października, profesorem został dopiero po oddaleniu Najmanowicza 1645 r. W czasie zajęcia Krakowa przez Szwedów, uniwersytet nie chcąc wykonać przysięgi, rozejść się musiał z ich nakazu. Za powrotem do miasta obrał on w roku 1657 rektorem Rolińskiego, później zaszczyt ten powierzono mu jeszcze trzykrotnie, ostatni raz w roku 1666.

Prócz tego był on i rajcą miasta Krakowa, i umarł tamże w roku 1674. Starowolski w pochwałach akademików krakowskich wielką Rolińskiemu przyznaje naukę i sławę, jako biegłemu medykowi i matematykowi. Istnieją także liczne panegiryki na jego cześć pisane i wiersze na śmierć. (Encyklopedia Powszechna, t. 22, 1866 r.)

Słownik lekarzów polskich

Roliński Franciszek, herbu Róża, rodem z Pabianic. Stopień doktora filozofii otrzymał w Krakowie w 1622; nauk lekarskich słuchał w Padwie, gdzie w r. 1628 obrany był asesorem nacji polskiej. Do Wydziału lekarskiego Akademii Jagiellońskiej został wcielony 17 X 1642. Był lekarzem Stanisława Lubomirskiego, wojewody krakowskiego, a nadto rajcą miejskim i wielokrotnie dostojeństwo rektora akademii piastował (1657 pierwszy raz). Proskrybowany w r. 1661 z powodu przypadkowego zabicia trzech uczniów przez straż, która z rozkazu Franciszka Rolińskiego jako burmistrza dała ognia do motłochu. W r. 1666 znowu obrany rektorem. Um. 14 VII 1674 r.

Dyxon Stanisław wydał na cześć Rolińskiego panegiryk: Echo virtutum. Cracoviae, druk Bertulowicza. Syn Rolińskiego, Jan ogłosił na wesele ojca wiersz: Currus nuptialis, 1652, a Rafał Arteński napisał na śmierć jego wiersz: Vindex elegus pissimis manibus, 1674. (Stanisław Kośmiński „Słownik lekarzów polskich”, 1888)

Przegląd Lekarski z 15 III 1873 przypomniał Franciszka Rolińskiego – rektora Akademii Krakowskiej: 14 III 1645 Franciszek Roliński dr filozofii i medycyny rodem z Pabianic został profesorem wydziału lekarskiego krakowskiego. Był trzykrotnie wybrany rektorem.

Lekarz urodzony w Pabianicach rządził Krakowem

14 lipca 1674 w wieku 77 lat zmarł profesor Franciszek Roliński, herbu Poraj, urodzony w Pabianicach, wieloletni rektor Akademii Krakowskiej, lekarz i burmistrz Krakowa. Był synem Jana, zamożnego mieszczanina, którego stać był na wysłanie syna na studia do Krakowa. Pabianice były wtedy własnością kościelną Kapituły Krakowskiej.

Jako kilkunastolatek wyjechał z rodzinnych Pabianic do Krakowa, gdzie w 1616 rozpoczął studia na Akademii Krakowskiej, w 1622 został magistrem sztuk wyzwolonych (arytmetyki, podstaw prawa i literatury). Później dzięki finansowemu wsparciu króla studiował w Padwie, gdzie uzyskał dyplom doktora medycyny i doktora prawa.

We Włoszech zyskał uznanie jako lekarz i otrzymał propozycję objęcia posady u posła Rzeczypospolitej Weneckiej w Konstantynopolu. Zdecydował się na powrót do Krakowa, gdzie rozpoczął praktykę lekarską. Od 1642 wykładał medycynę na Akademii Krakowskiej, a od 1644 do końca życia zasiadał w radzie miejskiej, w 1645 został burmistrzem, był nim 12 kadencji. Podczas potopu szwedzkiego w 1656 sprzeciwił się złożeniu hołdu królowi Karolowi X Gustawowi, za co został wygnany z miasta. Po odparciu Szwedów odważny burmistrz wrócił do Krakowa. (Express Ilustrowany)

Autor: Sławomir Saładaj