Towarzystwo Muzyczne

Przed rokiem w Notesie Muzycznym ukazał się artykuł Mariana Szukalskiego dotyczący jubileuszu Towarzystwa Muzycznego im. Karola Nicze w Pabianicach.

W roku 2025 mija 25 lat istnienia Towarzystwa Muzycznego im. Karola Nicze w Pabianicach. Jest to okazja do podsumowania, spojrzenia wstecz i muzycznego świętowania.

Początki

Pierwsze rozmowy, dyskusje i nieformalne spotkania dotyczące idei powołania w Pabianicach Towarzystwa Muzycznego miały miejsce jesienią roku 2000. Była to odpowiedź na oczekiwania lokalnej społeczności, dotyczące kształcenia muzycznego niezależnie od wieku, organizacji koncertów oraz propagowania kultury muzycznej na możliwie najwyższym poziomie. Od początku te plany ogniskowały się wokół uczczenia osoby Karola Nicze, pianisty urodzonego w roku 1944 w Pabianicach, absolwenta Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Łodzi (dyplom z wyróżnieniem w klasie prof. Bożeny Matulewicz-Szymonowiczowej w roku 1968), finalisty VIII Konkursu Chopinowskiego w Warszawie w roku 1970, przedwcześnie zmarłego jesienią 1999 r. Wśród inicjatorów tego pomysłu byli Pabianiczanie, którzy znali Go jeszcze z czasów szkolnych i studenckich, a także jego uczniowie z pabianickiej Szkoły Muzycznej oraz muzycy, z którymi współpracował. Wszyscy mieli w pamięci recitale Artysty – przede wszystkim wypełnione muzyką Fryderyka Chopina – oraz koncerty z Łódzką Orkiestrą Polskiego Radia i Telewizji pod dyrekcją Henryka Debicha (również Pabianiczanina).

Wszystkie ustalenia i działania odbywały się w atmosferze pełnej świadomości uczestniczenia w niezwykle ważnym momencie inicjatywy obywatelskiej, której podstawę dały przepisy Ustawy z dnia 07.04.1989 r. Prawo o Stowarzyszeniach. Rejestracja przez I Wydział Cywilny Sądu Okręgowego w Łodzi nastąpiła 5 listopada 2000, a 3 marca 2001 Sąd Rejonowy w Łodzi podjął decyzję o dokonaniu wpisu Towarzystwa do Krajowego Rejestru Sądowego. W skład pierwszego Zarządu Towarzystwa weszli: Hieronim Ratajski (prezes), Urszula Jaros, Celina Zamuszko (wiceprezes), Jacek Gryzel (skarbnik), Bogumiła Czyżewska (sekretarz), Marek Czyżewski, Józef Grawiński, Marian Szukalski, Radosław Żurawski (członkowie Zarządu).

Tradycje

Powstanie i działalność Towarzystwa wpisuje się w długą i bogatą historię pabianickich organizacji, wśród których prym wiodły towarzystwa śpiewacze (…).

Obszar działania

Działalność Towarzystwa Muzycznego im. Karola Nicze reguluje Statut, który wyznacza cele: organizacja koncertów muzycznych dla lokalnej społeczności, prowadzenie edukacji dzieci, młodzieży i dorosłych w powstałym we współpracy z Państwową Szkołą Muzyczną I i II stopnia w Pabianicach Ośrodku Kształcenia Muzycznego „Allegro” oraz organizacja publicznych występów dla wybitnie uzdolnionej młodzieży muzycznej i wsparcie poprzez stypendia, podejmowanie i inspirowanie działalności artystycznej, współpraca i współdziałanie z organizacjami i instytucjami artystycznymi, naukowymi i kulturalnymi.

W centrum organizowanych przez Zarząd koncertów są oczywiście recitale fortepianowe – wszak Patron Towarzystwa był pianistą i to pianistą wybitnym. Urodził się w Pabianicach w czwartym pokoleniu muzycznej rodziny Rezlerów związanych z życiem muzycznym Poznania, Bydgoszczy, Warszawy, Lublina, Zduńskiej Woli, Łodzi, Pabianic i Moszczenicy koło Piotrkowa. Członkowie tej zasłużonej dla polskiej kultury muzycznej rodziny byli pianistami, skrzypkami, kierownikami chórów, członkami orkiestr Filharmonii w Bydgoszczy, Poznaniu i Warszawie , nauczycielami w szkołach muzycznych, ponadto nagrywali muzykę dla Polskiego Radia i Telewizji, a Arnold Rezler był prorektorem Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie.

Piąte pokolenie muzyków to syn Karola Rafał Nicze, pianista, absolwent Akademii Muzycznej w Warszawie, nauczyciel i akompaniator w Państwowej Szkole Muzycznej I i II stopnia w Zduńskiej Woli oraz Jakub Nitsche, syn Andrzeja Nicze, brata Karola, skrzypek orkiestry Philharmonia w Zurichu.

Niewątpliwie największym sukcesem Patrona Towarzystwa był udział w finale VIII Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie w roku 1970 obok takich pianistów, jak Garrick Ohlsson (zwycięzca Konkursu), Piotr Paleczny (III nagroda) i Janusz Olejniczak (VI nagroda). Karol Nicze uzyskał wówczas wyróżnienie.

Na zaproszenie Towarzystwa Muzycznego im. Karola Nicze w Pabianicach recitale grali uczestnicy i laureaci Konkursów Chopinowskich: Eugene Indjic, Eric Lu, Kate Liu, Szymon Nehring, Jakub Kuszlik, Marek Drewnowski i Tomasz Bartoszek.

Kiedy 2 października 2024 Narodowy Instytut Fryderyka Chopina podał wstępnie skład jury zbliżającego się konkursu 2025, okazało się, że spośród 18 jurorów pięcioro występowało wcześniej w Pabianicach (Julianna Awdiejewa, Krzysztof Jabłoński, Kevin Kenner – dwukrotnie, Piotr Paleczny i Wojciech Świtała).

Wśród zaproszonych artystów byli także między innymi skrzypkowie: Magdalena Rezler-Niesiołowska, Konstanty Andrzej Kulka, Bartłomiej Nizioł, Kwartet Wilanów, Krzysztof Jakowicz, Piotr Pławner, Agata Szymczewska, śpiewacy: Urszula Kryger, Piotr Kusiewicz, Agnieszka Makówka, Czesław Gałka, Zespół Wokalny „all’Antico”, Orkiestra Kameralna „Polish Camerata” pod dyrekcją Marka Głowackiego, która brała udział we wszystkich koncertach symfonicznych.

Nie tylko klasyka

Karol Nicze realizował swoje artystyczne dokonania wykonawcze również w obszarze muzyki rozrywkowej jako akompaniator najwybitniejszych przedstawicieli polskiej estrady lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. W ciągu wielu lat współpracował m. in. z Marią Koterbską, Ireną Santor, Łucją Prus, Alicją Majewską, Igą Cembrzyńską i Hanką Bielicką. Na wielu zachowanych nagraniach tych artystów słyszymy dźwięki akompaniującego fortepianu Karola Nicze i współpracujących z nim muzyków: Andrzeja Delonga, Jacka Delonga, Jerzego Kiełczewskiego, Zbigniewa Wegehaupta.

Partie fortepianowe muzyki do wielu filmów fabularnych i animowanych to także wykonania Karola Nicze. Widzowie szczególnie pamiętają muzykę Waldemara Kazaneckiego do filmu „Noce i Dnie”, Karol brał także udział w nagraniach muzyki do seriali „Kariera Nikodema Dyzmy”, „Modrzejewska” oraz filmu „Cudzoziemka”. Po latach sam Karol Nicze stał się bohaterem filmu „Maestro” (2007) w reżyserii Zbigniewa Gajzlera.

Wśród zrealizowanych przez Towarzystwo ponad 75 koncertów są także organizowane prawie każdego roku Zaduszki Jazzowe w okolicy 1 listopada, na których wystąpiły wielkie osobowości jazzu, m. in. Monika Kuszyńska, Piotr Baron z zespołem, Adam Makowicz, Wojciech Karolak, Jarosław Śmietana, Maciej Strzelczyk, Kuba Raczyński, Włodek Pawlik.

Wszystkie imprezy koncertowe wypełnione były muzyką na najwyższym poziomie artystycznym, a interpretacjom towarzyszyły emocje słuchaczy: szlachetne wzruszenia, nieopisane nastroje, przywoływane przez dźwięki wspomnienia. To, tajemnica oddziaływania muzyki na słuchacza – zdecydowanie intensywniejsza podczas wykonania „na żywo” w sali koncertowej i w określonej sytuacji społecznej. Dla wielu słuchaczy wpływ emocjonalny, jaki niesie muzyka , był wniknięciem w jej tajemnicę, inspiracją do rozwoju osobistego, odkryciem nieznanych obszarów sztuki; bardzo ważne były też spotkania twarzą w twarz z artystami, możliwość zdobycia autografu, osobistego podziękowania, wspólnej fotografii.

Koncert nie wyczerpują szerokiej działalności Towarzystwa Muzycznego im. Karola Nicze w Pabianicach. Należą do niej także działania edukacyjne w Ośrodku Kształcenia Muzycznego „Allegro”, w którym naukę na różnych instrumentach pobierało dziesiątki uczniów w różnym wieku, kontynuując ją później w szkołach muzycznych. Ośrodek działał wiele lat dzięki wielkiej życzliwości Dyrekcji Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Pabianicach, która użyczała sal i instrumentów. Niestety pandemia spowodowała zawieszenie tej działalności.

Fortepian

Towarzystwo Muzyczne im. Karola Nicze w Pabianicach było inicjatorem zakupu fortepianu na potrzeby organizowanych przez siebie wydarzeń. Brak instrumentu odpowiedniej klasy od początku działalności był przeszkodą w pozyskaniu artystów światowej klasy. Dwuletnie starania, zbiórki pieniędzy, które zaangażowały społeczeństwo pabianickie doprowadziły do zakupu w roku 2006 fortepianu Yamaha. 28 października 2006 jako pierwszy na nowo zakupionym (także dzięki dotacji celowej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego) instrumencie zagrał Adam Makowicz. Akcja „Fortepian dla Pabianic” zaangażowała władze Miasta i Powiatu, setki mieszkańców i uruchomiła wiele energii, i zrozumienia dla potrzeb kultury muzycznej w Pabianicach.

I jeszcze inicjatywa, która zdobywa uznanie w całym kraju: Ogólnopolski Konkurs Pianistyczny im. Karola Nicze dla uczniów szkół muzycznych I i II stopnia. Pierwszy odbył się w roku 2007 z inicjatywy Bogumiły Czyżewskiej, wiceprezes Towarzystwa. W roku 2024 odbyła się VIII edycja tego konkursu. Wśród jurorów konkursu znaleźli się wybitni polscy pianiści, m. in.: Anna Wesołowska -Firlej, Cezary Sanecki, Andrzej Tatarski, Wojciech Świtała, Szczepan Kończał, Rafał Nicze.

Konkursy organizowane są co dwa lata wspólnie z Państwową Szkołą Muzyczną I i II stopnia w Pabianicach. Jeden z nich dzięki życzliwości władz Uczelni odbył się w gmachu Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi.

Te wszystkie przedsięwzięcia nie byłyby możliwe bez zaangażowania władz miejskich i powiatowych, sponsorów, darczyńców, setek wolontariuszy, współpracowników, firm i instytucji, a przede wszystkim publiczności, która tłumnie przybywa na koncerty oraz wykłady, spotkania i projekcje filmowe. Wstęp na imprezy jest wolny, wystarczy zgłosić się po zaproszenie. Koncerty odbywają się od lat w Miejskim Ośrodku Kultury im. Zbigniewa Herberta, Muzeum Miasta Pabianic, które dysponuje darowanym przez rodzinę fortepianem Karola Nicze, Kościele Św. Mateusza, Kościele Ewangelicko- Augsburskim Św. Piotra i Św. Pawła oraz w Hotelu Fabryka Wełny.

Wszystkich łączy muzyka – tajemniczy, fascynujący świat dźwięków przemawiający uniwersalnym językiem, który przekracza bariery kulturowe i językowe. Symbolem tej więzi jest pabianicki most, któremu dzięki staraniom Towarzystwa nadano w ubiegłym roku imię Karola Nicze. Łączy on miejsca najważniejsze dla historii miasta, jego mieszkańców, dla sztuki; tuż obok jest Muzeum Miasta Pabianic, Kościół Św. Mateusza, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia, Sala Koncertowa Pawelana.

Jeśli chociaż w części udało się zbudować wokół wydarzeń muzycznych w Pabianicach więź wspólnoty wśród lokalnej społeczności to znaczy, że Towarzystwo Muzyczne im. Karola Nicze w Pabianicach przez 25 lat spełniło swoje zadanie.

A jakie będzie to świętowanie?

Koncert symfoniczny z udziałem Philippe’a Giusiano, laureata Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego i Orkiestry Kameralnej „Polish Camerata” pod dyrekcją Marka Głowackiego w nowo oddanej Sali Koncertowej Pawelana, koncert jazzowy Agi Zaryan z zespołem, koncert młodych artystów i przyjaciół Patrona. (Marian Szukalski „25 lat Towarzystwa Muzycznego im. Karola Nicze”, Notes Muzyczny nr 23/2025 r.)

Maestro - Film dokumentalny poświęcony życiu i twórczości Karola Nicze

dr hab. Marian Szukalski, prof. AM

Autor: Sławomir Saładaj