www.um.pabianice.pl

Pabianice znajdują się w aglomeracji łódzkiej. Stanowią zarazem centrum 120-tysięcznego powiatu. Funkcjonują tutaj najważniejsze dla społeczności instytucje i urzędy. Miasto liczy 63 tys. mieszkańców i obejmuje obszar 33 km2.


Sin City

A pomniejsz czcionkę A standardowy rozmiar A powiększ czcionkę

W latach 30. ubiegłego wieku ukazywała się Prawda Pabjanicka. Gazetę wydawał Edward Sławiński. Niedoszły absolwent seminarium Kościoła Polsko-Katolickiego w Scranton, Pensylwania, nauczyciel w szkołach ludowych w stanie New Jersey USA, bosmanmat Polskiej Marynarki Wojennej, zajadły krytyk wszelkiej niesprawiedliwości i wyzysku, zwolennik radykalnych rozwiązań społecznych. Kąsał wściekle prawie wszystkich - lokalną sanację i narodowców, kapitalistów i samorządowców. Obrażał. Łamał wszelkie zasady politycznej poprawności. Często stawał przed sądem i trafiał do aresztu. Gazeta ledwo wiązała koniec z końcem. Amerykański rozmach i gangsterski styl szokowały. Obecnie Prawda Pabjanicka stanowi ciekawe źródło informacji o atmosferze i obyczajach panujących w międzywojennym miasteczku. Przedstawiamy fragmenty tekstów prasowych, pełne swoistej barwy i uroku, gdzie ironia i sarkazm idą w parze z groteską. Wyłania się z nich nieprawdziwy obraz miasta bezprawia i występku, istnego Sin City. Jednocześnie redakcja gazety faworyzowała środowiska bliskie Polskiej Partii Socjalistycznej.

(…) W tkalni zarobkowej niejakiego Lejba Kleneca, mieszczącej się przy ul. Kaplicznej nr 24, pracowali od 10 lat małżonkowie Nowiccy. Dziesięć długich lat harowali ciężko na wyzyskiwacza fabrykanta, zarabiając ledwie na skromne utrzymanie. Przed miesiącem, małżonkowie Nowiccy zostali zredukowani, rzekomo z powodu słabej koniunktury, z tym jednak zapewnieniem, że jak się w przemyśle włókienniczym sytuacja poprawi, to będą oni w pierwszym rzędzie z powrotem przyjęci do pracy. Jak się okazało, był to po prostu znany i często już notowany w Pabianicach „trick” administracji fabrycznej, która pozbyła się w drodze redukcji – niewygodnych jej robotników, przyjmując na ich miejsce takich, którzy zgodzili się pracować 16 godzin na dobę.

Nowicki czując się pokrzywdzony tym niesłychanym szwindlem fabrykanta Kleneca, udał się do niego we wtorek dnia a1 czerwca rb. w godzinach wieczornych, prosząc o spełnienie obietnicy, danej mu przed miesiącem. W czasie rozmowy doszło między fabrykantem a robotnikiem do ostrej wymiany zdań, która zakończyła się zmasakrowaniem Nowickiego przez Kleneca, jakimś tępym narzędziem.

Nieszczęśliwy robotnik otrzymał niespodziewanie w głowę kilka ciętych ran i zalawszy się krwią runął nieprzytomny na ziemie. Ofiarę bestialskiego wyzyskiwacza przewieziono do szpitala, gdzie prawdopodobnie długo poleży zanim przyjdzie do zdrowia.

Śledztwo w powyższej sprawie prowadzi miejscowa policja. Prawdopodobnie w niedługim czasie Lajb Klenec, za ciężkie uszkodzenie ciała znajdzie się na ławie oskarżonych Sądu Okręgowego, a później otrzyma na dłuższy czas, bezpłatny wikt i opierunek w pewnym przytulnym domku przy ul. Dr Sterlinga, gdzie w towarzystwie Włodarczyka i innych podobnych mu krwawych zbirów, będzie mógł rozmyślać dowoli nad znikomościami tego świata.

Na marginesie powyższego, krwawego zajścia, musimy dodać, że miejscowy średni przemysł włókienniczy sprzysiągł się jakoby w szykanowaniu robotników, posługując się w tym różnymi szwindlami i „trickami”. Celują w tego rodzaju „sztuczkach” przede wszystkim ci fabrykanci, którzy obok swych niewielkich fabryczek, pobudowali w ostatnich latach monumentalne pałace z luksusowym, wewnętrznym urządzeniem.

Nie baczą oni, że robotnicy nie mogą wyżywić swych rodzin z otrzymanych zarobków. Mają ci panowie przede wszystkim na względzie jak największe korzyści dla siebie. Pałace, samochody, kąpiele zagraniczne – wszystko z krwawej pracy szarego robotnika. Najskuteczniejszym lekarstwem na fabrykanta – wyzyskiwacza za niehonorowanie umowy zbiorowej, za łamanie ustaw socjalnych – byłaby Bereza Kartuska. (Prawda Pabjanicka, 6 czerwca 1937)

Święto Kupały, jak wiadomo wszystkim z historii, świętowali nasi praojcowie w zamierzchłych jeszcze czasach, mający swe siedziby w olbrzymich puszczach leśnych, pokrywających wszerz i wzdłuż dorzecza Wisły, Wieprza, Noteci i Bugu. Święto Kupały było świętym nader radosnym, poświęcone bożkowi leśnemu Kupało. Schodzili się onczas ludziska na polany leśne, palili wielkie ogniska i skakali przez nie, radując się i weseląc, przy baryłkach syconego miodu pszczelego. Puszczali wianki na bystre wody rzeczne i czynili z tego różne wróżby i zakłady.

Święto Kupały, było świętem radości, wesela i miłości. W dniu 19 czerwca rb. zarząd Ochotniczej Straży Pożarnej urządza na boisku Kruschendera „Święto Kupały”. Zobaczymy w tym dniu, w miejscu gdzie przed wiekami szumiała puszcza leśna, zamieszkała przez naszych przodków – pogan, wiele niespodzianek. Organizacja „Święta Kupały” spoczywa w rękach doświadczonego w tego rodzaju imprezach gospodarza Straży p. Bolesława Trzepadłka. (Prawda Pabjanicka, 6 czerwca 1937)

… p. Chmielewski – dyrektor rzeźni miejskiej, przy każdej sposobności w gniewie, czy też w dobrym humorze, ustnie lub telefonicznie, podkreśla silnie akcentując, że jest oficerem rezerwy?

- Ja jestem oficerem rezerwy, ja panu pokażę!

- Ja jestem kapitanem rezerwy – co mi pan zrobi!

W związku z tym, pewnego razu p. Chmielewski usłyszał z ust jednego z rzeźników pabianickich następujące słowa:

- Panie dyrektorze, oficerem, czyli lekarzem weterynarii w szarży kapitana był pan kiedyś w wojsku. Obecnie ma pan na swojej opiece nasze krowy, świnie i cielęta. Zresztą i my, i nasi synowie również służyliśmy w wojsku, spełniając w ten sposób swój obowiązek obywatelski - i nic więcej.

Czy trafnie dyrektorowi odpowiedział rzeźnik pabianicki, niechaj sami Czytelnicy osądzą. (Prawda Pabjanicka, 30 maja 1937)

W jednym z felietonów autor świetnie oddał język, jakim posługiwali się pabianiczanie z warstwy niższej.

- I mówie wom Pryszczowo, jak na świnty spowiedzi, ze mnie ciungoty brali, jak zoboczyłam tego nowygo wielebnygo. Taki, ci bladziutki na gymbie, takie to delikatne, jak siaki taki urzyndnik z Chory Kasy. Wiadomo, bydom mieli z takiego ksindza w żywy róży galanty prefit.

- Uwozocie Marcysio, ze zawdy jak jest proboszczym porzundny ksiundz, to go zaro zabirajom do jakigoś tam Lwowa albo inny Kolomyi. Jakoś Pabianice w ogólności ni majom szczynścia do porzundnych ludzi i nic na to nie poradzimy – mojo Pryszczowo. Złodzieje byli i bydom. Najwyży, jak przyndom nowe wybory, to bydzimy głosować na porzundne i godne osoby, a nie na takich łapciuchów, co to kiedyś duzo krzyceli, obiecywali, a tero pomiatajom bidnym narodym.

- Świntom prowde mówita Marcysia. O, weźcie ino tego Pocingla . Mało to cholernik sie dorobił na szczekaniu. Słysze, ze tero mo otworzyć sklep z reśtkamy. A Antoś nie zadziro to nosa? (Antoni Szczerkowski) A przecies dobze go pamintom jak przyjechoł do Pabianic w parcianych portkach swoi roboty i robił za warstatym u Barucha. A tero jucha wielki pun, z robotnikamy nie chce wiele godać.

- Nie bójcie się Pryszczowo. Pan Bóg nie rychliwy, ale sprawiedliwy. Przyndzie kryska na Matyska – jakem Marcysia Cyc – przyndzie. Zoboczycie! (Prawda Pabjanicka, 16 lutego 1937)

Zwolnić mężatki

Pabianicka Ubezpieczalnia Społeczna zwolniła trzy urzędniczki – mężatki, których mężowie pracują. Przypominamy, że „Prawda Pabjanicka”, pierwsza w Pabianicach wszczęła walkę przy akompaniamencie wrzasku rodzimych emancypantek – o zwolnienie mężatek, których mężowie pracują – w pierwszym rzędzie z Ubezpieczalni Społecznej i Magistratu, a następnie z instytucji prywatnych, która dała jak dotychczas, owocne rezultaty. Mianowicie w wyniku w wyniku prowadzonej przez nas kampanii, już przed dwoma laty zostały zwolnione z magistratu trzy urzędniczki – mężatki no i obecnie również trzy z Ubezpieczalni Społecznej.

Mój Boże! Ile to było krętaniny, pętaniny i wszystko na nic. Mężatki w końcu musiały skapitulować i zamienić pióra i maszyny do pisania na warząchwie i pieluchy.

Jesteśmy jednak przekonani, że śladami Magistratu i Ubezpieczalni Społecznej, pójdą niewątpliwie i to już wkrótce, instytucje prywatne, gdzie aż się roi od mężatek, których mężowie pracują na dobrych stanowiskach samorządowych lub prywatnych. Miejsca mężatek muszą zając bezrobotni pracownicy umysłowi – ojcowie rodzin, których warunki materialne przekraczają już dawno minimum egzystencji. A tego domaga się zwykła sprawiedliwość społeczna.

Wezwanie

Wzywam p. inż. Waltratusa po. Kierownika Wydziału Techniczno – Budowlanego Zarządu Miasta, do złożenia zł. 4 – na powodzian z tytułu należnego mi długu za prywatną robotę wykonana w związku z przeprowadzką jego do Pabianic w 1932 r. Zaznaczam, że mimo kilkukrotnych próśb osobistych pan Inżynier nie tylko nie chciał zapłacić, lecz groził policją.

Sądzę, że szlachetny cel ofiary zmusi p. Inżyniera nareszcie do rozstania się ze słusznie należnymi mi czterema złotymi. Józef Adamus (PP, 14 października 1934)

Z frontu robotniczego

Czy Pan Inspektor Pracy wie że …

… w firmie d. „Kindler” nie honorują umowy zbiorowej?

… w fabryce p. Trzepadłka trwa od tygodnia strajk na tle nieprzestrzegania umowy zbiorowej?

… rzeźnia miejska zatrudnia tylko jednego portiera, który pracuje za mizerne wynagrodzenie 20 godzin na dobę. Powinno być tam co najmniej zatrudnionych 2 portierów. Bezrobotnych nie brak w naszym mieście.

… należałoby wglądnąć w horrendalne stosunki panujące w drobiarni Towarzystwa Akcyjnego Ekspedycji Drobiu. Sprawa ta tym więcej staje się niecierpiącą zwłoki, że w drobiarni zatrudnionych jest około 100 kobiet zwolnionych w tym celu z robót publicznych. (PP, 14 października 1934)

Fabrykant Icek Weinstein nie chce przestrzegać umowy zbiorowej.

- Niech una nogi połumie, niech jum cholera potrzaśnie – tum przeklintom umowe zbiorowo – Niech tygo Raśpla ( Raszpla – sekretarz Związku Klasowego w Pabianicach) i delegacje tyz nogła śmirć załapie – tak wykrzykiwał p. Icek do robotników, którzy mu zwrócili uwagę na różne jego kombinacje zmierzające do obniżki stawek, wpisywanie do książeczek obrachunkowych mniejszą ilość przepracowanych godzin.

Pokrzywdzeni robotnicy złożyli o tych nadużyciach zameldowanie w Inspektoriacie Pracy w związku z czym prowadzone jest dochodzenie przeciwko nieszczęsnemu fabrykantowi i jego prawej ręce Lubranieckiemu.

Ten ostatni na wieść o dochodzeniu wpadł w obłąkańczą furię i z pianą na ustach zaczął wymyślać delegatom fabrycznym od bolszewików i łobuzów.

Icek Weinstein i jego godny kompan Lubraniecki wymyślają polskim robotnikom od bolszewików i łobuzów za to, że nie pozwolą się oni wyzyskiwać, że stoją wiernie na straży umowy zbiorowej z dn. 4 IV 1933 – tej jakby konstytucji robotników przemysłu włókienniczego, wywalczonej krwawo w marcu 1933. (PP, 14 października 1934)

W dniu 13 grudnia rb. po długich i ciężkich cierpieniach zmarł śp. Bolesław Fater w wieku lat 47, obywatel m. Pabianic, z zawodu majster tkacki.

Śp. Bolesław Fater, od najmłodszych lat, pracował w ruchu niepodległościowym, należąc w latach krwawych walk rewolucyjnych do PPS Frakcji Rewolucyjnej. W roku 1906 zmuszony był, przed prześladowaniami siepaczy carskich, wyjechać za granicę do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, gdzie w dalszym ciągu pracował w ruchu socjalistycznym. Podczas wojny światowej był on członkiem Komitetu Obrony Narodowej w Ameryce, a później po zlikwidowaniu tego komitetu pracował w Stowarzyszeniu imienia Józefa Piłsudskiego.

Za swą działalność niepodległościową w Polsce, jak również za wybitną pracę dla Legionów Piłsudskiego, na terenie Polonii amerykańskiej w latach wojny światowej, śp. Bolesław Fater został odznaczony „Krzyżem Legionów”.

Żona śp. Bolesława Fatera, córka znanego w Pabianicach wybitnego działacza socjalistycznego i niepodległościowego Jana Karczewskiego, który zmarł na wygnaniu w tajgach Sybiry, wspólnie ze swoim ojcem i rodzeństwem walczyła o wolność i niepodległość w 1905 r., za co, jako 16-letnia dziewczyna odsiadywała kilkakrotnie więzienie.

Dzielna dziewczyna

Działo się to w 1904 r. Bojówka miejscowej PPS otrzymała od „góry” rozkaz urządzenia napadu na urząd gminny w Dobroniu, a to celem zdobycia blankietów paszportowych, potrzebnych dla skompromitowanych działaczy, których trzeba było wysłać za granicę. Napadu dokonano, w którym wybitny udział brała mieszkanka Pabianic, p. Abramowska (panieńskie nazwisko Koncka, pseudonim partyjny „Ewa”) jako wówczas piętnastoletnia dziewczyna zwożąc bojówce na miejsce zamachu broń w postaci kilku rewolwerów. Chciano jej za to wręczyć wynagrodzenie w wysokości 10 rubli, których nie przyjęła oświadczając, że nie pracuje dla zarobku, a dla idei. W ogóle p. Abramowska oddała nieocenione przysługi partii PPS, przewożąc bibułę i broń z Łodzi do Pabianic, aż wreszcie po dłuższym czasie ofiarnej pracy o wolność i niepodległość wpadła w ręce siepaczy carskich, dzięki prowokatorowi Daneckiemu. Siedziała biedaczka przeszło rok w więzieniu w śledztwie, a następnie wyrokiem sądu wysłana została na 2 – letni pobyt na Syberię.

Obecnie p. Abramowska znajduje się w ciężkich warunkach materialnych i jako b. więźniarka polityczna stara się o przyznanie jej renty w związku z czym przed kilku dniami Sad Grodzki w Pabianicach przesłuchał w drodze rekwizycji na powyższe okoliczności następujących świadków: p. Feliksińskiego (seniora), p. Kałużnego, p. Marcela Poleskiego, p. Icka Kolskiego, p. Franciszka Cieślaka i p. Władysława Graczyka. (PP, 25 grudnia 1935)

Kilka kroków zaledwie od jednego z przystanków tramwajowych, stoi niepozorny z wyglądu, murowany, parterowy domek. Domek ten, acz niepozorny z wyglądu, kryje w swym wnętrzu wiele tajemnic. Gdy ciemność okrywa swą nieprzenikliwą szatą ulice miasta, raz po raz na owym przystanku tramwajowym, zjawiają się postacie podtatusiałych lowelasów i donżuanów, szukając łatwych przygód miłosnych z dala od argusowych oczu swych zon i teściowych.

Umówione hasło otwiera wtajemniczonym erotomanom drzwi do wnętrza niepozornego domku na przystanku tramwajowym. Wczesny zaś dopiero ranek jest świadkiem powrotu nasyconych rozpustników, do boku ich połowic. Gdyby można było przeniknąć mury tego domku niepozornego, obiektywem aparatu filmowego, zobaczylibyśmy później na ekranie teatru świetlnego, film sensacyjny, nie mający sobie równego.

Właścicielem tego domku niepozornego jest znana kreatura – funkcjonariusz osławionej Feldpolizei z czasów okupacji niemieckiej. (PP, 30 maja 1937)

Antoni Skonieczny

W dniu 21 maja rb. zmarł po ciężkich cierpieniach, Antoni Skonieczny, b. więzień polityczny i d. członek Związku Myśli Wolnej.

Zmarły, w okresie krwawych walk z satrapą carskim, był członkiem Socjaldemokracji, za co też odcierpiał długoletnią karę więzienia.

W 1927 roku, Antoni Skonieczny, jeden z pierwszych, oficjalnie wystąpił z Kościoła rzymskokatolickiego, nie wstępując do innego wyznania religijnego.

W związku z tym faktem, miejscowy kler wyznań chrześcijańskich nie chciał pochować zwłok zmarłego na swoich cmentarzach, opierając się na pewnych przepisach prawa kanonicznego. Władze administracyjne, dokąd zwrócił się komitet pogrzebowy wraz z rodziną zmarłego, stanęły przed nader trudnym problemem, gdyż aczkolwiek dozwolonym jest występowanie z gmin wyznaniowych, i petentom wydaje się w związku z tym odpowiednie zaświadczenie urzędowe, jednakoż dotychczas na terenie b. Kongresówki sprawa gmin bezwyznaniowych nie została prawnie uregulowana.

W konsekwencji tego nienotowanego dotychczas wypadku na terenie naszego miasta, Pan starosta, w porozumieniu z Urzędem Wojewódzkim, polecił zarządowi miejskiemu założyć księgi stanu cywilnego dla bezwyznaniowców, którzy oficjalnie i prawnie zostali skreśleni z gmin wyznaniowych, zaś zwłoki Antoniego Skoniecznego, z braku odpowiedniego cmentarza w Pabianicach, kazał pochować w Konstantynowie, gdzie cmentarz dla bezwyznaniowców już od kilku lat istnieje założony przez b. burmistrza Franciszka Gryzla, znanego bojownika o wolność i niepodległość.

W niedzielę, dnia 23 maja rb. o godzinie 7.15 wyruszył pieszo z Pabianic do Konstantynowa kondukt żałobny na czele z orkiestrą. Po przemówieniach okolicznościowych nad grobem Antoniego Skonecznego, orkiestra odegrała „Międzynarodówkę” żegnając w ten sposób zmarłego bojownika o socjalizm.

W niedługim już czasie, w Pabianicach zostanie założony cmentarz dla bezwyznaniowców, którego brak dawał się w ostatnich latach dotkliwie odczuwać, w związku z licznymi wypadkami śmierci bezwyznaniowców. (PP, 30 maja 1937)

W latach powojennych w Pabianicach wzrosła znacznie nielegalna prostytucja, która niestety ma wielu zwolenników, nawet wśród poważnych wiekiem – ojców rodzin.

Pomijając już przytulne garsoniery panów dyrektorów, parki miłosne, w szczególności w zimie, zwykle znajdują miejsca dla swych erotycznych przeżyć, w kilku miejscowych knajpach. Te przybytki nierządu łatwo można poznać po kozetce lub kanapie, która zazwyczaj stoi w jednym z pokoi restauracyjnych mniej lub więcej zamaskowanych dla argusowych oczu miejscowej policji.

W jednej z knajp Nowego Miasta jest zatrudniony kelner, wstrętna kreatura, który z chęci zysku za wiedzą swego szefa ułatwia cudzy nierząd. Na życzenie gości sprowadza „dziewczynki”, których ma bogaty zapasik za co pobiera tzw. łóżkowe lub kozetkowe. Właściciel knajpy ma się też nieźle z tego procederu, bo przecież odchodzi wówczas więcej wyborowych wódek i smakowitego jadła.

Epilog: rzeżączka lub syfilis.

Władze bezpieczeństwa publicznego jak najprędzej winny przystąpić do zlikwidowania tych rozsadników zgnilizny moralnej i pociągnięcia do odpowiedzialności sądowej ich właścicieli. (PP, 16 grudnia 1937)

Mendel Łaznowski, b. radny i członek miejskiej komisji sanitarnej był oficjalnie pośrednikiem, a nieoficjalnie macherem od grubych nielegalnych interesów. Mendel z tych to nielegalnych interesów żył dostatnio, a nawet coś tam odłożył na czarną godzinę. Ubierał się przyzwoicie. Nosił błyszczący, atłasowy chałat i krótko przystrzyżoną brodę. Mendel Łaznowski, często nadużywał swej pozycji społecznej do robienia brudnych geszeftów. On to zawsze pertraktował z sanacją w imieniu wszystkich żydowskich frakcji radzieckich, gdy chodziło o korzystne sprzedanie głosów radnych Żydów (p. Łopato). Często chodził do magistratu, a spotkać go było można najczęściej przy zbiegu ulic: Zamkowa i Pułaskiego, szwargoczącego o swych interesach. Gdy szło o zrobienie jakiegoś wyjątkowo korzystnego geszeftu, Mendel rozmawiał nawet z wielkim antysemitą z ul. Garncarskiej, zwanym pospolicie Szymonem Trepiarzem.

Mendel jako członek komisji sanitarnej wymuszał od rzeźników pabianickich, grube pieniądze (500 zł i więcej) rzekomo dla dr Grzegorzewskiego. Mendel rok rocznie pośredniczył w zwalnianiu z wojska. Mendel wreszcie tak omotał dr Grzegorzewskiego, że był on powolnym w jego rękach narzędziem. Mendel był złym duchem dr Grzegorzewskiego. Mendel zniknął z horyzontu Pabianic, ale zostawił swego syna, który zaczyna kroczyć po tej samej drodze. (PP, 18 października 1936)

W pabianickiej społeczności rynkowej coraz większą rolę odgrywał ówczesny lobbysta, zwany faktorem.

Wiadomo, w dzisiejszych ciężkich czasach, człowiek nie wie gdzie, jak i co… Na ten przykład wypadło ci kupić lub sprzedać dom, plac, sklep korzenny. Wynająć lub zamienić mieszkanie, ubić na boku jakiś nielegalny korzystny interesik, zwolnić syna z wojska. Co robić? Mówią: pośrednik. Dobrze. Idziesz tedy do takiego pana, który jest pośrednikiem od wszystkiego. Ofiaruje ci swe usługi za skromną opłatę, albowiem jest to jego kawałek powszedniego chleba.

Pośrednik od wszystkiego, czyli faktor, jest mistrzem w swym zawodzie. Zna wszystkich, wie o wszystkim, słowem: słyszy jak w trawie piszczy. Poznać pośrednika łatwo, po jego przebieglej fizis, meloniku na wyłysiałej czaszce, albo po błyszczącym atłasowym chałacie. Czasem gwoli większego wzięcia u szerokiej klienteli, pośrednik przybiera sobie dostojny tytuł mecenasa, radcy. Wreszcie, często osiąga on w tym ze celu, stanowisko prezesa jakiegoś stowarzyszenia, związku, a nawet zasiada na ławie ojców miasta.

W notatniku pana pośrednika od wszystkiego (w tym miejscu trzeba zaznaczyć, że każdy szanujący się pośrednik posiada notatnik), na pierwszym miejscu, napisane tajemniczymi cyframi, czernieją nazwiska panów rejentów i adwokatów – cieszących się jego szczególnymi względami. Dalej zaś nazwiska tak zwanych czynników miarodajnych, wciągniętych w orbitę cnego procederu pana pośrednika. Obok nazwisk „czynników miarodajnych” poczynione są uwagi na temat ich słabostek, stosunków rodzinnych. W osobnej rubryce, wyliczone są ich grzeszki, na wypadek gdyby „czynnik miarodajny” chciał stanąć dęba. Dopiero na szarym końcu notatnika pana pośrednika widnieją właściwe notatki, opiewające o jego oficjalnym rzemiośle – opatentowanym gdzie należy.

Są wreszcie i takie „czynniki miarodajne”, przy nazwiskach których figuruje dopisek „nóżki na stół” oraz zależnie od sprawy taksa w złotych polskich. Ci to oczywiste, najlepiej wychodzą na znajomości z panem pośrednikiem albowiem już po niedługim czasie, kupują sobie na czarną godzinę na nazwisko swych teściowych i pociotków, już to dwupiętrową kamienicę, już to chowają skrzętnie te „nóżki” do pończochy.

Czasem temu lub owemu pośrednikowi od wszystkiego potknie się noga, co nieodłącznie powoduje wpadunek za kratki. Ale, że pośrednik jest to mąż śliski jak wąż, przeto kończy się zwykle na przysłowiowym „z dużej chmury mały deszcz”. (PP, 18 października 1936)

Redaktorzy Prawdy atakowali konkurencyjną Gazetę Pabianicką.

Od lat dziesięciu wychodzi w Pabianicach tygodnik „Gazeta Pabianicka” organ p. dr. Witolda Eichlera i jego przyjaciół: panów Józefa Sajdy, Jana Koziary, Witalisa Missali, Kacperskiego, Magrowicza, Westerskiego i innych. Jeszcze przed 3 laty, komitet redakcyjny „Gazety Pabianickiej” zwanej popularnie w naszym mieście psałterzem Towarzystwa Wzajemnej Adoracji składał się aż z 6 redaktorów z redaktorem naczelnym p. dr. W. Eichlerem na pierwszym miejscu. Nazwiska redaktorów były drukowane w każdym numerze gazety tłustymi czcionkami, na pierwszej stronie, zapewne gwoli nadania tym osobom większego znaczenia i dostojeństwa. Siedmiu panów redaktorów redagowało „Gazetę Pabianicka”, która wedle p. J. L. (Jan Lorentowicz?) miała spełniać „rolę kojącego balsamu, rolę dawki odżywczej” w naszym społeczeństwie.

W okresie „prosperity” mniej więcej w latach 1924-1930 „Gazeta Pabianicka” jako jedyne lokalne czasopismo, święciło „tryumfy” wśród kołtunerii pabianickiej. Żaden szanujący się pracownik umysłowy posiadający pewną dozę odwagi cywilnej, gazety tej nie wziął do ręki, gdyż służyła ona, onczas siedmiu panom redaktorom jako czynnik autoreklamy, drukując przeważnie sążniste komunikaty różnych stowarzyszeń, organizacji, związków, gdzie byli oni prezesami, wiceprezesami i komendantami.

Azaliż „Gazeta Pabianicka” kiedykolwiek ustosunkowała się życzliwie do słusznych żądań robotników i pracowników umysłowych wyzyskiwanych przez miejscowy kapitał?

Nie! Albowiem „Gazeta Pabianicka” była i jest od 10 lat, rzecznikiem kapitału pabianickiego. Widomym znakiem tego jest wydatna pomoc materialna, okazywana jej przez przemysł w postaci ogłoszeń, nekrologów, a następnie zamówień drukarskich dawanych obficie „Naszej Drukarni” ściśle związanej z „Gazetą Pabianicka”.

W Domu Ludowym, będącym własnością Polskiej Macierzy Szkolnej mieści się od wielu lat lokal „Gazety Pabianickiej”. Administratorem „Gazety Pabianickiej” jest p. Witalis Missala – właściciel „Naszej Drukarni”, która drukuje to pismo i ulokowała się również w Domu Ludowym. Przed 3 laty prezesem Polskiej Macierzy Szkolnej był dr Eichler, posiadający większość akcji „Naszej Drukarni”. W Domu Ludowym znajdowało się również oprócz redakcji „Gazety Pabianickiej” i „Naszej Drukarni”, jeszcze kino „Zachęta”, które dzierżawił od PMS p. Józef Sajda, odznaczony redaktor i działacz społeczny.

„Nasza Drukarnia”, której obecnie właścicielem jest p. Witalis Missala, w dobie obecnego kryzysu, kiedy inne drukarnie w naszym mieście, ledwie koniec z końcem wiążą, prosperuje doskonale, robiąc złote interesy. Pan Witalis Missala, ze skromnego, a mówiąc nawiasem, trochę „splajtowanego” sklepikarza stał się naraz człowiekiem bogatym, mającym wielkie wpływy w Pabianicach. Wtajemniczeni mówią, że niektóre firmy i instytucje muszą oddawać roboty drukarskie „Naszej Drukarni”, obawiając się p. Missali, który ma wpływy na tego i owego społecznika i polityka.

„Gazeta Pabianicka” była i zostanie nadal bezwartościowym pismem albowiem zasklepiła się w miernocie umysłowej swych redaktorów, zamknęła się na ciasnym podwórku strupieszałych poglądów politycznych, a będąc organem kołtunerii, pozostaje na usługach kapitału i burżuazji nie może się rozwijać i dlatego musi zginąć na suchoty – chorobę, jak wiemy powoli robiącą spustoszenie w organizmie, ale skutecznie. Na suchoty, na bakcyle Kocha, medycyna nie ma lekarstwa, dlatego też nawet p. dr Witold Eichler, znakomity lekarz i uczony nic nie pomoże „psałterzowi Towarzystwa Wzajemnej Adoracji” który wysechł już na wiór. (PP, 17 listopada 1935)

Wendler – kaput!

Syzyfowa praca, jaką podjęła Prawda Pabjanicka w celu zdemaskowania znanego na bruku pabianickim prawie od 20 lat p. Edwarda Wendlera, dala ostatnio, chociaż na razie znikome, ale już widoczne rezultaty.

Oto w dniu 16 III br. p. Edward Wendler, jako prowadzący przy ul. Zamkowej Nr 37 biuro próśb i podań, został skazany przez Starostwo w Łasku za jakieś tam nielegalne kombinacje, na grzywnę w wysokości 100 zł. Jednocześnie Starostwo odebrało p. Wendlerowi koncesję na prowadzenie biura próśb i podań, tym samym osławione biuro intryg, pod kierownictwem pana „mecenasa” Wendlera, już przestało istnieć.

Fakt powyższy wskazuje na to, ze władze administracyjne zainteresowały się osobą osławionego intryganta, który przez dłuższy czas swej działalności „mecenasowskiej” na terenie powiatu laskiego, pozostawał często w kolizji z kodeksem karnym, co zresztą, wyraźnie stwierdza wyrok z motywami sprawy: Wendler-Jankowski.

Pełni też jesteśmy uznania dla władz bezpieczeństwa publicznego za zlikwidowanie kancelarii p. Wendlera, będącej od szeregu lat rozsadnikiem wszelkiego zła w mieście.(PP, 21 kwietnia 1936)

Społeczeństwo pabianickie nie będzie nadal obojętnie patrzeć na nieobywatelskie, pełne wstrętnego egoizmu wyczyny publiczne p. Wendlera. Człowiekowi temu omal w głowie się nie przewróciło. Ubrdał on sobie od dawna, że w fotelu w Zamku nad Dobrzynką jego tylna część ciała winna tkwić. Myśli ten „mecenas” i pośrednik od różnych interesów, że wszystkie rozumy pozjadał, że mógłby być nawet włodarzem m. Pabianic. Owszem tak, mógłby być włodarzem, ale na gumnie w folwarku p. Stopczyńskiego w Woli Zaradzyńskiej.

Do czego zarozumiałość i bezczelność zaprowadziły p. Wendlera niechaj świadczy następujące zdarzenie.

Pan Wendler odnajmuje w swej kamienicy przy ul. Zamkowej 37 braciom Jach piekarnię. W ostatnim czasie między p. Wendlerem a dzierżawcami piekarzami zaszły pewne nieporozumienia na tle rozrachunków. Nie wnikamy na razie po czyjej stronie leży słuszność, kto ma rację.

Stwierdzamy tylko, że przed kilku dniami doszło między nimi do ostrej wymiany zdań, ukoronowaniem czego było powiedzenie p. Wendlera: „Każę was związać i wsypać wam po 50 batów, później każę was wywieźć do Berezy – wy komuniści”.

Jest to fakt autentyczny, przez nas sprawdzony.

Do czego już doszło, mój Boże!

Ludzi, którzy domagają się właściciela nieruchomości dotrzymania umowy, nazywa się komunistami, grozi się im Berezą, batem. (PP, 18 kwietnia 1937)

Czy wiecie, że podczas przeprowadzanej przez Rejenta Starostwa p. Petrykowskiego rewizji ksiąg kasowych Kasy Pogrzebowej b. cechu Majstrów Tkackich w kinie miejskim, między p. Edwardem Wendlerem a p. Władysławem Jankowskim doszło do ostrej wymiany słów?

Pan Jankowski nazwał p. Wendlera „zawodowym szpiclem”, „szubrawcem”, „łajdakiem”, „oszustem jakiego pod słońcem nie ma”. (PP, 25 lutego 1934)

Wart jest ten bata, kto kupuje obuwie w firmie „Bata”

Nawiązując zaś do bojkotu handlu i przemysłu polskiego przez Czechów na Śląsku Cieszyńskim uważam, że powinniśmy im odpowiedzieć tym samym. Kapitalista czeski Bata od trzech miesięcy grasuje w Pabianicach niszcząc dorobek rzemiosła polskiego podminowuje byt szewca polskiego. Używa on wszelkich środków w walce o zawładnięcie rynkiem polskim w zbycie swych wyrobów czeskich.

Obowiązkiem naszym jest tedy przeciwstawić się całą mocą zakusom zachłannego kapitalisty „pepiczka” i nie kupować u niego obuwia. Kto bowiem kupuje u niego obuwie przyczynia się do pomnożenia bezrobocia w naszym zubożałym kraju.

Pabianiczanie! Nie kupujcie obuwia u wrogiego nam fabrykanta. Popierajcie swych ziomków - szewców pabianickich, którzy i tak z trudem w okresie obecnego kryzysu mogą utrzymać się na powierzchni zaledwie wegetacji. (PP, 21 kwietnia 1936)

Przy ul. św. Jana znajduje się pewien klub, w lokalu którego uprawia się hazardową grę w karty.

Od niedawna święcił tam tryumfy prezes – prezesów, którego wygrane idąc nie raz w kilkutysięczne sumy wzbudzały tajoną zawiść, stałych bywalców pabianickiego nielegalnego Monte Carlo.

Pewien wyższy urzędnik, jednej z większych firm pabianickich, znany dotychczas w naszym mieście, jako człowiek o nieposzlakowanej opinii, przegrał w krótkim czasie w tym lokalu - zamaskowanym nazwą klubu, jak na dzisiejsze czasy zawrotną sumę - bo dwadzieścia kilka tysięcy złotych, której następnie brak okazał się w kasie wspomnianej firmy.

Dla prezesa –prezesów ów urzędnik przegrał około 5 000 zł. Pozostałą resztę wygrali: pewien pigularz, już raz w życiu przegrał ostatnią krowę, dwóch inspektorów szkolnych, pewien zawodowy karciarz z Łodzi i wielu innych znakomitości m. Pabianic. (PP. 21 kwietnia 1936)

Lipszyc, właściciel tkalni w murach Lidzbarskiego zaraził się od tego ostatniego niehonorowaniem umowy zbiorowej i łamaniem ustawodawstwa socjalnego w ogólności. Kombinator Lipszyc nie chce przyjąć z powrotem do pracy kilku niewygodnych mu robotników, którzy stali na straży umowy zbiorowej, a ponieważ jest uparty jak osioł dojdzie zapewne do „przyjacielskiej pogawędki” u Inspektora Pracy, a jak to nie pomoże to wszyscy robotnicy, jak jeden mąż wypną na Lipszyca tylną część ciała i zmuszą go strajkiem do uległości.

Tak samo dzieje się u Jedwaba, przy ul. Majdany. Ten wcale niejedwabny Jedwab, mimo interwencji przedstawicieli Związku Klasowego ani słuchać nie chce o przyjęciu do pracy z powrotem jednego z robotników, który znał się doskonale na obliczaniu stawek robotniczych.

Dlatego też Jedwab, nie mający nic wspólnego z jedwabiem znienawidził wielce tego uświadomionego robotnika i podobno raczej zdecyduje się na zamknięcie fabryki, niż na przyjęcie go do roboty. Robotnicy Jedwaba w powyższej sprawie zajęli stanowisko: albo wszyscy albo strajk. I zapewne dojdzie do strajku, o ile Inspektor Pracy nic nie wskóra. (PP, 12 stycznia 1936)

Celem ataków red. Sławińskiego był również Antoni Szczerkowski – poseł, działacz związkowy i samorządowy. Był on bohaterem licznych humoresek, bajek, felietonów, paszkwili, publikowanych w Prawdzie. Redaktor wykpiwał olśniewającą karierę polityka, który z podpabianickiej wsi trafił do Sejmu II RP. Kością niezgody była współpraca A. Szczerkowskiego, wszak członka PPS, z sanacją. Większą awersję u redaktorów Prawdy wzbudzał tylko Witold Eichler.

Antoś

- Bój się Boga Antoś! – spiesz się chorobo jedna – bo świnie juchy kwicom w chliwie.

- Gosposia to ta zawdy ino: „spiesz się i spiesz się Antoś”. Przecie mom ino dwie rynce, dwie giry i jednom głowe – to jak się mom spieszyć?

- Wiadomo, giry mosz do karcmy, rynce do macania kur, a wedle tego twoigo łba, to w nim je sama sieczka – widzi mi się Antoś.

- Loboga! – gosposia nie wydziwiejcie zanadto. Zrobi się wszyscko pomału a dokumyntnie – ino se podjim ździebko – to zaro rusza giramy.

- A co ty myslis zapowietrzuny świński parobie, że boskie stworzynia majom czekać na zarcie, aż ty zapchosz swoje ryło? Niedoczekanie twoje ty obzarty piesku. Zaro mi ruszej do śwyń, a jak przyńdzie gospodorz – to ci pewnikiem kostki porachuje – nie boj się !...

- O, wa! – porachuje – to porachuje, a pewnikim jo się z nim pierw porachuje wedle ty pieski służby i pojde do miasta. Tam człowieka uszanujom i dadzom zarobić i - nie tak jak u wos. – Cingiem, a to leć do śwyń, a to kunie obrządź, a to jeszcze co jenszego, i tak dookoła Ma

ku.

- A idź na złamanie karku – Antoś! Idź, idź – na twoje miejsce bydzie dziesinciu innych! Tylko krzyknąć!

I poszedł Antoś do miasta, przystoł do webrów (tkaczy), a ze jucha był przyścipny, niedługo zrobili go posłem a później naczelnikiem.

- Słyszałęś stary? Tyn nosz Antoś, mówiła mi Marcysia Cyc, to je tero wielgim człowiekim. Siedzi se na kacanapie, jak nosz wielebny, popijo arbatę i rzundzi jak som nasz pun rewirowy.

- Ano, pyskowoł całe zycie – to se i wypyskowoł coś nie coś. Wiadomo, zawdy mioł wielgi pysk.

- Loboga, loboga, ale żeby taki Antoś … no, no!

- Świat un przekryncił do góry nogami, czy co! (PP, 17 stycznia 1937)

Herr Doctor

Zaczynają przebąkiwać w mieście z cicha, a ostrożnie, że Herr Doctor w gronie swych najbliższych przyjaciół politycznych miał odwagę nareszcie przyznać się, że nie ma jakoś szczęścia do ludzi, którymi się dotychczas otaczał, że niektóre jego posunięcia na szachownicy społecznej, czy też politycznej naszego miasta w rezultacie skończyły się fatalną przegraną.

Herr Doctor – będąc głęboko przeświadczony, że los go wyniesie ponad zwykłych śmiertelników tego świata i przeznaczy do spełnienia jakiejś zaszczytnej misji dziejowej – zaczął już od wczesnej młodości kroczyć po ścieżkach politycznych, jako że każda droga prowadzi do Rzymu. Kroczył tedy niezłomny rycerz wytrwale aż przeznaczenie , a raczej los ślepy, wyniósł szczęśliwca na piedestał pewnego znaczenia w życiu publicznym. Zasięg znaczenia Herr Doctora jako „zasłużonego” działacza społecznego i politycznego, ba! – nawet „wybitnego” niepodległościowca, rósł z dnia na dzień, aż dotarł do stolicy.

Członek wileńskiej loży masońskiej, brat Doctor, gdy potrzebował czegoś – często robił na palcach tajemniczy znak wtajemniczonych – dla profanów niezrozumiały. I nigdy nie odmawiano jego prośbom, albowiem znak tajemniczy wśród wtajemniczonych posiada moc czarodziejską.

Z czasem zbiegła się do boku Herr Doctora, zgraja pabianickich pieczeniarzy politycznych, wszelakiego gatunku – tałatajstwo rynsztokowe, maskujące się w swych przyziemnych instynktach, by w krótkim czasie wprowadzić w mury spokojnego osiedla robotniczego, zgniliznę moralna, przejawiającą się przede wszystkim w jawnym sprzeniewierzaniu, przez tych oczajduszów, grosza publicznego, usuwaniu z pracy starych, zasłużonych działaczy niepodległościowych za ich odwieczne przekonania polityczne; w fałszywym oskarżaniu niewygodnych im ludzi o rzekome przestępcze czyny; w zastrzykiwaniu jadu nienawiści do duszy klasy pracującej i rozbijaniu na wrogie obozy, wzajemnie zwalczające się. Iście machiawelskim intrygom asystentów wszechmocnego Herr Doctora, nic się nie mogło ostać.

Wtajemniczeni mówią, że jeden z tych łupieżców społecznych zwany Chłopskim Filozofem zdołał omotać siecią piekielnych intryg nawet swego dobroczyńcę – Herr Doctora, stwarzając na wszelki wypadek dla siebie z jego osoby, niejako puklerz obronny – przeciwko atakom „poszukiwaczy prawdy”. I tak też jest w samej rzeczy, albowiem wskazuje na to cały szereg jawnych łajdactw Chłopskiego Filozofa, które jednakże uszły mu na razie płazem.

Społeczeństwo pabianickie, obudzone z letargu zobojętnienia do zagadnień polityki ogólnopaństwowej i miejscowej z coraz większym zainteresowaniem zaczyna obecnie śledzić przebieg procesów: przeistaczania się przebrzydłej poczwarki dotychczasowego życia społeczno-politycznego naszego miasta – na pięknego motyla – nowej lepszej gospodarki społecznej. To też sromotne porażki, poniesione przez Herr Doctora na terenie samorządu miejskiego, były wyrazem odwrócenia się tyłem szerokich mas ludności pabianickiej, bez względu na jej przekonania polityczne do kliki pieczeniarzy usiłującej za wszelką cenę postawić na swoim – nie baczącej na dobro miasta, a mającej li tylko osobiste korzyści materialne na uwadze.

Częste wypadki, ostatnich lat, sprzeniewierzenia grosza publicznego z ubogiej kasy miejskiej, nadużycia w instytucjach państwowych, szalbierstwa na terenie niektórych zasłużonych stowarzyszeń kulturalno-oświatowych, niespotykane dotychczas poplecznictwo, azaliż nie działy się na oczach Herr Doctora? A smutnej pamięci bohaterowie tych defraudacji i głośnych na całą Polskę afer, które okryły na długi czas Pabianice niesławą, czyimiż to byli ludzie i z czyim podpisem tkwiły w ich kieszeniach legitymacje, rzekomo, stuprocentowego patriotyzmu i polskości?

Herr Doctor nie był nigdy prawdziwym przyjacielem klasy pracującej, Gdy potrzebował głosów robotniczych, mienił się wówczas wielkim zwolennikiem podźwignięcia nędznej egzystencji wyzyskiwanego plebsu, do poziomu bytowania godnego człowieka. Głosił z trybun wiecowych hasła: równości, braterstwa, rzucał gromy nawet na lokalnych kapitalistów, na ulicy uchylał z lekka, uprzejmym gestem kapelusza, odpowiadając na liczne głębokie ukłony robotników – swych kolegów partyjnych. Jednakże czynił on to wszystko wtedy tylko, gdy potrzebował przeforsować swoją kandydaturę, na takie czy inne stanowisko publiczne, dające mu możność odwiedzenia od czasu do czasu, gabinetów urzędowych wysokich dostojników państwowych.

Ta! Herr Doctor nie ma odwagi cywilnej przyłożyć ręki do osuszenia grzęzawiska pabianickiego zatruwającego atmosferę naszego miasta, zgniłymi miazmatami kłamstwa, obłudy i fałszu – aczkolwiek miał odwagę przyznać się, jak twierdzą wtajemniczeni, że znalazł się błędnym kole.

Bielmo z oczu Herr Doctora, stojącego już nad grobem, zaczyna pomału schodzić pod wpływem najlepszego lekarza okulisty – czasu. I nadejdzie niewątpliwie ta chwila, gdy odzyska on zupełnie jasność widzenia, a wtedy rzeknie: Mea culpa, mea maxima culpa. Panie Boże! Wybacz mi moje przewiny, albowiem zaślepiony, nie wiedziałem co czyniłem. (PP, 25 sierpnia 1935)

W pochodzie do zwycięstwa

Na zew PPS, Klasowych Związków Zawodowych i pokrewnych organizacji, brać robotnicza m. Pabianic uczciła godnie międzynarodowe święto robotnicze – dzień 1 Maja.

Już od wczesnego, słonecznego ranka, na ulicach miasta zaczęły się gromadzić niezliczone rzesze robotnicze, dążące w wesołym świątecznym nastroju w kierunku placu enderowskiego (obok familijnych domów), gdzie niebawem do kilkutysięcznego tłumu robotników, wygłosili okolicznościowe przemówienia mówcy z Pabianic i Łodzi.

O godz. 11 po zamknięciu zgromadzenia, zaczął formować się szybko a sprawnie pochód pierwszomajowy, który ruszył poprzez ulice: Zachodnią, Fabryczną, Moniuszki, Kilińskiego i Zamkową na plac Gen. Dąbrowskiego, a następnie z placu Dąbrowskiego z powrotem ulicą Zamkową do Domu Robotniczego, gdzie został rozwiązany. W skład pochodu wchodziły następujące organizacje ze sztandarami na czele: PPS, Stowarzyszenie b. Więźniów Politycznych, TUR, Klasowe Związki Zawodowe, Organizacje młodzieży PPS.

W godzinach popołudniowych w sali kina „Oświatowego” odbyła się uroczysta akademia ku czci 1 Maja a wieczorem w sali Domu Robotniczego (ul. Bagatela) – zabawa taneczna. (PP, 16 maja 1937)

Warto podkreślić, że Prawda odnotowała debiut zespołu Henryka Debicha „Jazz- Henio”.

Poranek muzyczny „niebieskich koszul”

W ubiegłą niedzielę z inicjatywy miejscowego TUR (Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego – socjalistyczna organizacja oświatowo-kulturalna), w sali kina „Oświatowego”, odbył się Poranek Wokalno-Muzyczny, na program którego złożyły się śpiew chóru „niebieskich koszul”, występy chóru rewelersów, gra na gitarze hawajskiej, monologi, dwa skecze oraz koncert orkiestry „Jazz –Henio”.

Na wyróżnienie przede wszystkim zasługuje: chór TUR, który pod batutą utalentowanego dyrygenta p. Kłosa odśpiewał udatnie kilka przepięknych pieśni oraz „czerwoni rewelersi” w składzie: Kłos, Rakowski, Urbaniak i Rozwens, którzy za odśpiewanie na cztery glosy kilku popularnych piosenek zostali nagrodzeni przez publiczność rzęsistymi oklaskami.

W skeczach wyróżnili się: Kostera w doskonale zagranych rolach chłopa Drzymały i pokątnego doradcy – Pomaranca, Nowak w roli woźnego Kasy Chorych i Szefer w roli chorego Żyda.

Monologi: „Wypędzony ze służby garkotłuk” wypowiedziała z pewnym „znawstwem” p. Czechówna. Musimy przyznać, że rola garnkotłuka była jakby dopasowana do niej; „Woźny Kasy Chorych” – wypowiedział p. Szefer. Owszem, owszem, tylko za dużo wulgarności.

Nie przypuszczaliśmy, że na zwykłej gitarze kupionej u p. Raszki, przy pewnej umiejętności można tak doskonale naśladować dźwięki gitary hawajskiej. Tej to sztuki dokazał p. Zygmunt Kostera, wprowadzając publiczność na kilka chwil pod tropikalne niebo rozkosznych ogrodów hawajskich - raju na ziemi, gdzie wszędzie rozbrzmiewają tęskne, omdlewające dźwięki gitar hawajskich, gdzie miłość nigdy nie gaśnie.

Konferansjer: p. Leks.

Całość wypadła b. dobrze. Publiczności na sali około 1000 osób.

TUR w Pabianicach, skupiając pod swymi sztandarami młodzież robotniczą, w zeszłą niedzielę wykazało niezbicie, że klasa robotnicza – to sól ziemi, że posiada ona wielki zasób sił żywotnych, wiele ukrytych, niewykorzystanych talentów.

Młodzieży robotnicza – cześć Ci! (PP, 16 maja 1937)

Zdaniem Edwarda Sławińskiego tylko młodzież socjalistyczna będzie zdolna podnieść miasto z upadku i zgnilizny moralnej.

Red. Sławiński uważał, że w czasie zamieszek w marcu 1933 w Pabianicach policja działała nieprofesjonalnie, narażając robotników na utratę życia i zdrowia.

W dniu 22 listopada br. odbyła się rozprawa karna obfitująca w nader ciekawe momenty przeciwko redaktorowi Prawdy Pabianickiej, z oskarżenia Komisariatu Policji Państwowej o umieszczenie w Nr 8 Prawdy Pabianickiej artykułu pt. „Krwawy piątek” w Pabianicach”, omawiającego tragiczne zajścia, które miały miejsce w dniu 17 marca br. rezultatem których padło 5 zabitych pabianiczan i kilku rannych.

Oskarżony red. Sławiński, oświadcza że do winy się nie przyznaje i prosi Sąd o przeprowadzenie dowodu prawdy. Po zaprzysiężeniu wszystkich świadków w liczbie około 30 osób, Sąd Grodzki w osobie sędziego p. Klimka otworzył przewód sądowy. Świadkowie oskarżenia st. przodownik Rutkowski, przod. Olejnik, Stęperski i Staszewski, zeznają, że policja w obronie własnej musiała użyć broni palnej, przedtem oddając kilka salw w górę. Bagnetów policja nie użyła. Z tłumu w chwili starcia padły strzały rewolwerowe. Posterunkowy Kalista twierdzi, że widział on nawet pewnego osobnika, prowadzącego pochód, który strzelał z rewolweru do policji. Bomby łzawiące policja rzuciła przed oddaniem strzałów w tłum.

Na placu starcia zaledwie leżały 1-2 trupy, rannych zaś nie widziano, dopiero później tj. na drugi dzień, policja stwierdziła ilość zabitych i rannych. Jęków na ul. Krótkiej i Moniuszki nikt nie słyszał. Z tłumu słychać było okrzyki antypaństwowe: „niech żyje rewolucja i wolność”. Słowem policja, w obronie zagrożonego własnego życia, użyła broni palnej. Strzelała pojedynczo, a nie salwami. Przodownik Olejnik, przyznaje się, że prowadził oddział policji do kontrataku z gołą szablą w ręku.

Wszyscy świadkowie, twierdzą zgodnym chórem, że przed użyciem broni policja wyczerpała wszystkie łagodniejsze środki. Z kolei Sąd przystąpił do przesłuchania świadków odwodowych, którzy opisali przebieg krwawych zajść. Wobec wyczerpania listy świadków, Sąd wezwał strony do uzupełnienia przewodu wnioskami. Red. Sławiński złożył do akt sprawy „Gazetę Pabianicką” z artykułem ks. Leopolda Petrzyka o krwawych zajściach, jak również Nr 9 Prawdy Pabianickiej z notatką o wysłaniu skargi na winnych zajść do władz nadzorczych, którą podpisały 4 związki zawodowe i kilka zrzeszeń społecznych w Pabianicach.

Po zamknięciu przewodu sądowego, Sąd udzielił głosu oskarżycielowi publicznemu, który twierdząc, że wina oskarżonego została udowodniona prosił o jak najsurowsze ukaranie go.

Z kolei zabrał glos red. Sławiński, który w przeszło półgodzinnym przemówieniu, opierając się na zeznaniach świadków usiłował udowodnić, że tłum nie wywołał krwawych zajść, że policja mogłaby nie dopuścić do zajść likwidując pochód na ulicy Fabrycznej dopiero co formujący się. Mówił o walce proletariatu z kapitałem i satrapą moskalem jeszcze przed wojną, na czele której stał Marszałek Piłsudski, kiedy to kacap walił knutem robotników po grzbietach. W historii walki robotników z moskalami i kapitałem nie było takich krwawych zajść z tylu ofiarami.

Strajk był tylko strajkiem ekonomicznym i straszny wyzysk i głód popychał masy robotnicze do tej rozpaczliwej walki, która zakończyła się zasłużonym zwycięstwem robotników. Kończąc red. Sławiński prosił o uniewinnienie go. Sąd po 45 – minutowej naradzie, skazał oskarżonego red. Sławińskiego, za rozpowszechnianie fałszywych wiadomości, które wywołały niepokój publiczny na 14 dni aresztu i 70 złotych grzywny z zawieszeniem wykonania kary na 2 lata. Oskarżony i oskarżyciel publiczny zapowiedzieli apelację. (PP, 26 listopada 1933)

Tata Żarski, niedawno wydawał swą córkę za mąż za wielkiego przemysłowca ze Lwowa. W pałacu, gmachu wspaniałym (ul. Konopna), rzęsiście oświetlonym, przy skocznych tonach muzyki bawiła się ochoczo brać fabrykancka i rodzina państwa młodych, popijając na przemian – bądź to szampana, bądź pejsachówkę, zagryzając ostrygami – już to smacznym śledzikiem lub faszerowaną rybką.

Wśród czarnych fraków i smokingów, wspaniałych toalet – lśniących od złota i brylantów, widniały jak na urągowisko, szare postacie robotników, zaproszonych przez fabrykanta, na uroczystość weselną.

Panów delegatów i wybraną brać robotniczą zaprosił na gody weselne fabrykant, by im okazać w całym przepychu swoje bogactwo pochodzące z krwawej pracy wyzyskiwanych nędzarzy.

I wesoło, do rana bawili się goście weselni.

A na cmentarzu miejscowym, nad mogiłą pięciu poległych za sprawę robotniczą robotników żałośnie szumiały w ową noc weselną, brzozy płaczące. (PP, 16 lutego 1934)

(…) W Pabianicach, jak zdołaliśmy ustalić, dzieje się nie lepiej. Fabrykanci w swej zachłannej chciwości, przy każdej nadarzającej się sposobności, pozbywają się uświadomionych robotników, aby na ich miejsce przyjmować młodzież, ledwie co wyszłą ze szkół powszechnych, a w szczególności młode, ładne dziewczęta, jako że jest to najpodatniejszy materiał do wyzysku, a co więcej do zaspokojenia wstrętnych chuci tych obrzezanych i nieobrzezanych rekinów kapitalistycznych z opasłymi brzuchami.

Ileż to dziewcząt pabianickich padło ofiarą zwyrodniałych dyrektorów, kierowników i innych tzw. buchalterów nieprzebierających w środkach, by dopiąć celu? A mogłyby o tym wiele opowiedzieć, gdyby mogły przemówić, ściany gabinetów, najrozmaitszych restauracji i klubów miejscowych, gdzie późną, wieczorową porą, leją się wina, likiery i tracą cnotę córki wyzyskiwanych, nieszczęśliwych robotników, służące „złotej” młodzieży fabrykanckiej, jako narzędzie rozkoszy, pod wpływem obietnic lepszego zarobku a nierzadko groźby wydalenia z pracy.

Do jakich rozmiarów dochodzą bezwstydne orgie urządzane w zacisznych gabinecikach przez „elitę” naszego miasta, niechaj świadczy następujący fakt, który miał miejsce przed kilku laty w jednej z pabianickich restauracji. Oto gdy pijaństwo tych znachorów społeczno-politycznych a zarazem czcicieli złotego cielca, dosięgło kulminacyjnego szczytu i przeszło w rozwydrzenie. Ktoś z obecnych wpadł na pomysł sprowadzenia do restauracji, gwoli urozmaicenia zabawy, konia. Projekt ten spotkał się z aplauzem całej zdegenerowanej bandy, dotkniętej zda się białą gorączką. I wprowadzono na salę restauracyjną biedne czworonożne zwierzę, na którym kolejno każdy z obecnych uczył się konnej jazdy na oklepkę, przy akompaniamencie nieopisanego wrzasku pijanej tłuszczy. A gdy zmęczonej szkapinie, wyrwanej z błogiego spoczynku po całodziennej, ciężkiej pracy przy pługu, zachciało się pić, dano jej piwa i wina do woli.

I oto stało się to co, powinniśmy już dawno uczynić, a w czym wyręczył nas koń – koń dotknięty w swej ambicji szlachetnego zwierzęcia, którego człowiek niedaremno nazywa mądrym zwierzęciem i swym przyjacielem. Koń aczkolwiek wypił sporo wina i piwa, zupełnie na trzeźwo popuścił wodze swej tylnej części ciała i zadarłszy ogona na … na błyszcząca, froterowaną posadzkę eleganckiej restauracji, wyrażając tą fizjologiczną końską potrzebą bezdenną pogardę dla tego rodzaju dwunożnych bydląt.

Oto obrazek przyczynowy.

Od rendez-vous w takich gabinetach do prostytucji niedaleka już droga, albowiem policja obyczajowa sprawuje ścisły nadzór nad kobietami zbyt często odwiedzającymi nocne lokale lub tzw. kawalerki w towarzystwie mężczyzn. Niejedna młoda niedoświadczona dziewczyna fabryczna, ugrzązłszy raz w grzęzawisku pabianickim po kostki, grzęźnie dalej bez ratunku, albowiem nie zawsze znajduje się dłoń pomocna, która by staczająca się w przepaść prostytucji nieszczęśliwą ofiarę wyciągnęła i poprowadziła ku uczciwemu życiu. Grzęzawisko pabianickie należy bezwzględnie osuszyć drogą pociągnięcia do surowej odpowiedzialności karnej wyuzdanych, butnych panków fabrykanckich, plwających bezczelnie smrodliwą śliną rozpusty w ogniska rodzinne klasy pracującej.

A wtedy płomienie świętego znicza rodzinnego zabłysną żywszym blaskiem miłości – rodziców do córki, męża do żony. (PP, 9 czerwca 1935)

E. Sławiński w swoich satyrycznych felietonach atakował ze szczególnym upodobaniem narodowców. Cytowany fragment tekstu został napisany gwarą pabianicką.

Pamintom, jakby to beło dzisiej – dziewinset piunty rok, jak to wtyncos fabrykanty, zaprzedane juchy Moskolowi, sprowadzały na naród strejkujący, kozuniów (kozaków) z nahajamy. Za to, ze naród krzyczoł wolności, a robotniki zundały od fabrykantów sprawiedliwych zarobkow, kacap przeklinty wiszoł i wysyłoł w katorżne roboty, albo na siubienice. Mało to narodowców i jenszych pepesioków namarnowało się na Sybirze?

- Halt – panie Rozumkiewicz: w tym ustympie wasza mowa jest niedokumyntno. Pepesioki , owszem biły się z Mochamy (Moskalami), aż wióry lecieli, ale narodowce, swoimy poświncunymy runczkamy kopały grób Piłsudskimu, który poświncił się oswobodzynio Polski od Mochów i Śwobów (Szwabów) - pieskich synów, i jako, że beł on tyz socjalistom, chcioł żeby robotnikom i chłopom było lepi na tym Bozym świcie. Zapytajcie się ino starych katorżników politycznych z dziewinset piuntygo roku o narodowcach. Jak to cholery z poświnconych braulingów strzylały do socjalistów, jak śpiclowały Piłsudskigo i jego towarzyszów, które przyjeżdżały do Pabianic „na robotę”. Mało to chłopa poszło z Pabjanic na wieczne posilienie (osiedlenie) na Sybir za to, że Dziadka nocowały?

A tero ścirwy judosze na dwóch łapkach skikajom i łaszom się, jak te kondle parszywe. Wątroba mi się przewroco i rynka świrzbi, jak musze patyrzyć na ichnie gymby sobacze, porykujące za kacapa „Boże cara chrani”, a tero wedle rożnych kombinacji i lo pełnych żłobów, śpiwajunce „Pierwsom brygade” (PP, 9 czerwca 1935)

Kilku pabianiczan – legionistów (tych stuprocentowych) znajdujących się od dłuższego czasu w ciężkim położeniu materialnym, daremnie szuka jakiejkolwiek pracy, kołatając od drzwi do drzwi i spotykając się wszędzie z odmową.

Są to przeważnie robotnicy, którzy od 1914 roku walczyli o Niepodległość w szeregach Legionów Piłsudskiego, a że są to ludzie, którzy nie poczytują sobie za specjalną zasługę - służbę w legionach, nie wynoszą się nad innych, dlatego dzisiaj klepią, wraz z rodzinami biedę.

Daje się różnym strzelcom i rezerwistom pracę, a o tych, którzy naprawdę walczyli o Polskę, zapomina się. (PP, 16 grudnia 1934)

Sławiński zadarł także z p. Jędrychowską, dyrektorką gimnazjum w Pabianicach.

W poprzednim numerze Prawdy Pabianickiej podaliśmy dokładny przebieg rozprawy sądowej z oskarżenia p. Jędrychowskiej, przeciwko redaktorowi Edwardowi Sławińskiemu, która się skończyła skazaniem redaktora na 1 miesiąc aresztu i 100 zł grzywny.

Abstrahując od wyroku Sądu Okręgowego, pozwalamy sobie z całym naciskiem zaznaczyć, że gdyby obrona ze strony zainteresowanych była należycie przygotowana oraz żeby niektórzy świadkowie mieli choć odrobinę odwagi cywilnej zeznawać istotną prawdę, wyrok na pewno byłby inny.

Pani Jędrychowska przybyła na rozprawę „uzbrojona” w „Krzyż Zasługi” i jakiś medal. I redaktor Sławiński ma odznaczenia zdobyte na wojnie polsko-bolszewickiej, lecz uważa, że każdego człowieka mniej lub więcej zasłużonego, winna przede wszystkim cechować skromność i dlatego nie ozdobił się swoimi odznaczeniami. W ogóle nie jest w zwyczaju, aby tak oskarżyciele, jak i oskarżeni, przychodzili na rozprawę sądową, udekorowani krzyżami. (PP, 11 lutego 1934)

W Pabianicach istnieje gwoli wygody pospólstwa, a dla korzyści skarbu państwa, kilkadziesiąt różnego rodzaju knajp, gdzie każdy kto ma pieniądze – własne czy też cudze, może wesoło spędzić kilka chwil, zalewając sobie robaka spirytualiami Państwowego Monopolu Spirytusowego.

Knajpy te dzielą się na kategorie, albowiem i ludzie dzielą się na kategorie – czyli na tak zwane: „warstwy społeczne”. A więc osobnik zaliczający się do „warstwy wyzyskiwanej”, w czwartek po wypłacie, podpierając „barę” w knajpie, zalewa „ścierwę robaka”, który go toczy we wnętrzu od chwili urodzenia. Zwykle po kilku kieliszkach mocnej „robak” bywa dokładnie zalany i osobnik zaliczający się do „warstwy wyzyskiwanej”, najczęściej udaje się do bezpłatnego hotelu, przy ul. Garncarskiej (areszt policyjny), za zbyt głośne okazywanie na ulicy radości z powodu „zalania robaka”.

Warstwa średnia, czyli tak zwany „stan średni”, uczęszcza do „interesów” znajdujących się zwykle na górze, tzn. na pierwszym lub drugim piętrze, czyniąc zadość przysłowiu: „za wysokie progi na twoje nogi”. W takim to interesie „warstwa średnia” gwarnie i wesoło spędza swój żywot beztroski, spijając spirytualia wyższego gatunku Państwowego Monopolu Spirytusowego.

Oprócz wymienionych, istnieją jeszcze w naszym sławetnym grodzie inne bachusowe miejsca, gdzie odbywają się ku czci Bachusa i Wenery bachusowo-weneryczne bachanalia.

W tych to „miejscach” istnieją zaciszne gabineciki, gdzie „warstwa średnia” zwykle po pierwszym miesiąca, lub udanych transakcjach, pospólnie z płcią piękną „warstwy wyzyskiwanej” spędza czas na „godziwej rozrywce”. Do tych to „miejsc” dziewczęta „warstwy wyzyskiwanej” – nierzadko w wieku od 15 do 18 lat, uczęszczają na poglądowo-praktyczne lekcje seksualne, a w nagrodę za pilność otrzymują pończoszki, a później szpital św. Łazarza i czarną książkę.

Są jeszcze w Pabianicach różne kluby o tajemniczych wejściach i wyjściach, gdzie pabianicka „śmietana”, czyli warstwa uprzywilejowana odprawia swoje tajemnicze obrzędy ku czci bożka Hazardu. Tam też składają ofiary Hazardowi i Bachusowi kapłani kapitału z krwawicy „warstwy wyzyskiwanej”. Nad ranem, gdy jutrzenka na niebie zawita, z tajemniczych zacisznych gabinetów, wylewa się „warstwa uprzywilejowana”, dążąc do willi i pałaców, zaś z mrocznych, nędznych izdebek, na głos syren fabrycznych, wylewają się tysięczne rzesze „warstwy wyzyskiwanej”, dążąc do swych warsztatów pracy, by w krwawym pocie czoła, pracować na rozkoszne życie opasłych wyzyskiwaczy. Veni, vidi, vici! (PP, 11 marca 1934)

E. Sławiński nie znosił prawicowego zarządu miasta, który sprawował władzę w latach 1928-1933 na czele z prezydentem A. Orłowskim.

Magistrat m. Pabianic w osobach: prezydenta Orłowskiego, wiceprezydenta Tomczaka, ławników: Filtzera, Szymanowicza, Samuela i Dąbrowskiego, zaskarżył mnie, jako redaktora odpowiedzialnego i wydawcę Prawdy Pabianickiej o rozsiewanie wieści niezgodnych z prawdą, oświetlanie faktów w sposób stronniczy, a dla Magistratu wielce szkodliwy, świadomie w błąd wprowadzający opinię publiczną i niepotrzebnie wywołujący wrogi stosunek ludności m. Pabianic do swego samorządu. Oskarża mnie śp. Magistrat o artykuły; „Grząskie bagno na terenie Magistratu”, „Bezczelność Magistratu” oraz „Porobili niektórzy panowie z magistratu wcale ładne mająteczki, podczas kilkuletniego urzędowania w charakterze ojczulków miasta”.

Stwierdzam, że za czasów panowania b. Magistratu, faktycznie istniało nie „grząskie bagno”, a „śmierdzące bagno”, które śmierdziało nie tylko w Pabianicach, ale i w okolicach Pabianic. Cuchnącą woń śmierdzącego magistratu pabianickiego, powąchali nawet w Warszawie – co spowodowało u czułych na powonienie, przezornych włodarzy państwa, przepędzenie na cztery wiatry kombinatorów spod znaku endecko-enperowskiego, żerujących na nieświadomości mas pracujących.

Magistrat m. Pabianic w składzie jak wyżej to „pięcioletnia jednostajna bezczelność”. Myśleli ci panowie, że my – mieszkańcy miasta, potulnie i biernie będziemy patrzyli na ich idiotyczno-partyjno-familijną gospodarkę samorządową. Musiał przyjść kres – ich kombinacjom partyjnym. Obiecywaliście: dobrobyt, pracę – a nawet kiełbasy na płocie, mieszkania pod południe, a coście dali w rezultacie – największą nędzę.

Dążyliście od zarania waszego istnienia, do utracenia zdobyczy socjalnych na terenie Magistratu. Odebraliście nam, krwawo wywalczoną u zarania Niepodległości, opiekę społeczną, oraz kulturę i oświatę robotniczą.

Porobili niektórzy panowie z Magistratu wcale ładne mająteczki! Czy nie porobili? A ten p. b. ławnik Franciszek Szymanowicz, ślusarz z zawodu, który ongiś był, ot takim sobie zwykłym człowieczkiem, nie dorobił się na administrowaniu majątkiem miasta – ładnego mająteczku.

Konia z rzędem temu, kto zaprzeczy! Wybudował 4 –piętrową kamienicę, ulokował w niej wydział budowlany magistratu za 2000 zł rocznego komornego. Elektryczność darmo. Kombinator.

A p. Orłowski nie wykorzystał to swoich stosunków służbowych? Nie był generalnym dostawcą środków leczniczych ze swojej własnej apteki do szpitala miejskiego i ambulatorium?

A p. Marian „Instrukcja” Samuel. Któż tego pana nie zna? A piękny łokciowy interes w alejkach? Dostawcy, dostawy, prowizje, jeszcze raz prowizje.

A p. wiceprezydent Tomczak? Ulokował swoich partyjniaków wszędzie gdzie się dało i nie dało, a przede wszystkim swoją „famułę”.

Kino miejskie – „famuła”, rzeźnia i inne instytucje samorządowe – partia p. Tomczaka.

Ostatnie zarządzenie władz w całej pełni wykazało kombinacje osławionego Magistratu pabianickiego, toteż cale społeczeństwo przyjęło z ulgą wieść o przepędzeniu na zieloną trawkę kombinatorów. (PP, 6 sierpnia 1933)

„Twórca” narodowego socjalizmu (czytaj hitleryzmu) na terenie m. Pabianic p. Władysław Obrębski, został z dniem 1 X br. zwolniony z zajmowanego stanowiska w Kasie Chorych. (PP, 8 czerwca 1933)



Co ujawnił przewód sądowy w Sądzie Okręgowym w sprawie nadużyć w rzeźni miejskiej. (…) Libacje i kobietki. Podczas pełnienia funkcji portiera rzeźni przez świadka Pawłowskiego zgłaszały się do Sroczyńskiego pewne „panienki”, z którymi tenże zamykał się w portierni. Na czas słodkich scen miłosnych Sroczyński wysyłał portiera na „jednego” z kropką do pobliskiej piwiarni. Bardzo często „uprzyjemniała” Sroczyńskiemu monotonne godziny urzędowania, niejaka gruba Kasia. Świadek S. widziała przez nieszczelnie zasłonięte okno, leżącą na bilardzie „belwederu” (przybudówka przy rzeźni) kobietę w adamowym stroju, nawet bez listka figowego, obok której „krzątał” się Sroczyński (co na to żona p. Sroczyńskiego?).

Świadkowie M.D., R. W. zeznały, że Krukowski namawiał je do lubieżnych scen, obiecując im, jako honorarium wędliny oraz mięso – oczywiście kradzione. Poza tym Krukowski zamykał się z niektórymi robotnicami w kotłowni, gdzie urządzał libacje w godzinach służbowych. (PP, 18 października 1933)

Zgon zasłużonego bojownika o wolność

W poniedziałek dnia 25 września br. o godz. 6 rano, zmarł w szpitalu miejskim Ludwik Nys, mistrz stolarski, przeżywszy 61 lat. Ludwik Nys od wczesnej młodości walczył o wyzwolenie wyzyskiwanych rzesz robotniczych spod jarzma rekinów kapitalistycznych, narażając niejednokrotnie swoje życie. Ukochał socjalizm ponad wszystko, za co cierpiał w katordze syberyjskiej. Po odzyskaniu niepodległości Ludwik Nys bierze czynny udział w pracy społecznej na terenie m. Pabianic. Długi czas piastuje godność członka rady miejskiej, prezesa związku lokatorów, członka zarządu b. więźniów politycznych.

Przed śmiercią Ludwik Nys kategorycznie sprzeciwił się wizycie duchownego, życząc sobie być pochowanym bez ceremoniału religijnego. W środę dnia 27 września br. o godz. 5 po południu z prywatnego mieszkania, ul. Zamkowa 11 wyruszył kondukt pogrzebowy na miejscowy cmentarz. Niezliczone tłumy ludności żegnały zwłoki niestrudzonego bojownika o wolność, równość i braterstwo. W kondukcie pogrzebowym w karnym ordynku wzięli udział liczni bezwyznaniowcy pabianiccy, którzy wspólnie z rodziną zajęli się urządzeniem pogrzebu.

Ludwik Nys został pochowany na miejscowym cmentarzu katolickim, obok czerwonego muru cmentarnego, który był i jest symbolem krwawych zmagań się – wyzyskiwanych białych niewolników z zachłannym kapitałem. Nad mogiłą bojownika wygłosił okolicznościowe przemówienie Antoni Russak.

Cześć pamięci bojownika o wolność!

Nie od rzeczy będzie zaznaczyć, że w pogrzebie Ludwika Nysa nie wzięły udziału bez uzasadnionych przyczyn: związek b. więźniów politycznych oraz cech stolarzy, którego zmarły był jednym z założycieli i długoletnim członkiem. Fakt ten piętnujemy i podajemy pod pręgierz opinii publicznej. (PP, 8 października 1933)

Któż nie wie o strasznej nędzy, jaka obecnie wszechwładnie opanowała wieś polską. Wiedźma – nędza, zmusza całe rzesze dziewcząt wiejskich w wieku od 15 do 20 lat do opuszczenia zagród ojczystych i szukania kawałka chleba wśród obcych – hen, gdzieś w odległych miastach, pełnych obłudy i zasadzek, czyhających na młode niedoświadczone dziewczyny.

W Pabianicach często można spotkać także dziewczyny wiejskie, zaczepiające w dni targowe przechodniów i pytające się o jakąkolwiek prace – przeważnie o pracę domową. Większa część tych nieszczęśliwych dziewczyn, wpada w szpony rajfurek – stręczycielek, które rekrutują się ze sfery żydowskiej i mają swoje potajemne „biura” (spelunki) na Starym Mieście. W „biurach” tych (wstrętnych norach) „towar” oczekuje na łaskawych nabywców – rekrutujących się przeważnie ze sfery żydowskiej. Czekać trzeba nie raz i kilkanaście dni, aż się znajdzie kupiec. Zamożniejsze dziewczyny oczekując na pracę śpią za opłatą u znajomych, zaś biedne nie mające grosza przy duszy, śpią w „biurze” na podłodze w warunkach antyhigienicznych, przechodzących ludzkie wyobrażenie. Wszy, pchły, pluskwy, brud, a w dodatku głód – oto codzienni towarzysze tych nieszczęśliwych ofiar.

Przystojniejsze dziewczyny, celowo są trzymane dłużej w „biurze” dopóki nie znajdą się bez środków do życia. Wtedy rajfura proponuje im wybrniecie z przykrej sytuacji, nakłaniając do nierządu

Znaczny odsetek prostytutek rekrutuje się właśnie z dziewczyn wiejskich poszukujących pracy, które gdy raz wpadną w zastawioną sieć, już nigdy nie mogą się z niej wyplatać. W Pabianicach koniecznie jest potrzebne biuro stręczenia służby domowej, prowadzone przez jakieś towarzystwo o charakterze społeczno-filantropijnym (wdzięczne pole do pracy dla Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet) i zarazem dom noclegowy, gdzieby nieszczęśliwe ofiary bezlitosnej walki o byt znalazły schronienie i życzliwą radę.

Co zaś do tych wspomnianych „biur” to winna się nimi zając policja. (PP, 11 marca 1934)

W październiku 1933 r. do redakcji Prawdy wpłynął list doktora Antoniego Beździka, słynnego chemika, którego zirytował szyld fabryki żarówek w Pabianicach.

Przechodząc ulicą Grobelną w Pabianicach, zauważyć się daje duży czarny szyld, z oddali czytelnymi złoconymi głoskami: „Polska Żarówka „Osram” Spółka Akcyjna”. Wiadomo każdemu co oznacza po polsku powyższe słowo i że nie jest przyjęte powszechnie używanie takowego w lepszym otoczeniu. Symbol ten firmowy powstał zagranicą poza obrębem znajomości języka polskiego, z dwu pierwiastkowych symbolicznych słów osm i ram. „Os” + „Ram”= Osram, więc nie mam nic przeciwko jego oryginałowi w innych krajach i w innych językach, lecz w Polsce w języku polskim wyraz ten powinien być dostosowany w granicach przyzwoitości. Pięknie dobrane słowo reklamowe, to świadectwo wysokiego poziomu przemysłowca i jego inteligencji, zaś bezsprzecznie właściciel spółki akcyjnej, należy tradycyjnie do najbardziej zasłużonej, cenionej i szanowanej przemysłowej i humanitarnej rodziny w naszym kraju, i w jego to własnym interesie powinno być, aby wyraz „osram” zamienić na przyzwoiciej po polsku brzmiący wyraz „osramówka” lub na wyraz łaciński „osramium” i to nie tylko na szyldzie, ale i na listach, kopertach, etykietach i na żarówkach w Polsce, które są bezsprzecznie jedne z najlepszych w świecie i powinny mieć u nas jak największe powodzenie w zastosowaniu, jako wyrób krajowy, zatrudniający miejscowych zawodowych pracowników i robotników. (PP, 3 października 1933)



W 1935 r. Beździk przekazał redaktorowi Prawdy życzenia noworoczne.

Życzę Prawdzie Pabianickiej z okazji Nowego Roku, by głosiła nadal, jak dotychczas słowo prawdy i nie była już więcej konfiskowana. Prawda Pabianicka od chwili swego istnienia, przyniosła społeczeństwu pabianickiemu wiele korzyści, chłoszcząc czarną reakcję i kołtunerię pabianicką biczem prawdy.

W 1935 r. Prawda Pabianicka z większą jeszcze odwagą, śmiało i głośno powinna stanąć w obronie ludu pracującego – głodnych i wynędzniałych pariasów, zepchniętych w bezbarwnym, smutnym życiu, na ostatni plan. Oby w wolnej Polsce, człowiek był wolny w całym tego słowa znaczeniu. W czem dopomóż Bóg! Dr Antoni Beździk

Pan dr Antoni Beździk przed dwoma laty, powrócił do Pabianic ze Stanów Zjednoczonych Ameryki północnej, gdzie w mieście Newark (obok New Jorku) prowadził fabrykę chemiczną, bowiem p. Beździk, jest znany na obu półkulach świata, jako specjalista od wyrobu farb anilinowych. Przedtem p. Beździk był generalnym dyrektorem olbrzymiej fabryki chemicznej w Meksyku, będącej w rękach niemieckich. Tam to z całym poświęceniem pracował na polu społecznym wśród polskiego wychodźstwa, piastując przez długie lata zaszczytne stanowisko prezesa Polonii Meksykańskiej, jednocześnie pełniąc, pewien czas obowiązki konsula polskiego i litewskiego w m. Meksyku.

Panu dr. Beździkowi mamy zaszczyt tą drogą serdecznie podziękować, za te kilka ciepłych słów, a przy tej sposobności ze swej strony życzymy Mu dalszej owocnej pracy na niwie społecznej, wśród Polaków zagranicą. (PP, 20 stycznia 1935)



Kołtuneria pabianicka

(…) A zatem tak, jak w każdym mieście i w Pabianicach mamy kołtunerię – inaczej klikę ludzi o skołtunionych mózgach, którym się zdaje, że są elitą społeczeństwa i że są powołani do przodowania w narodzie. Takie to homo-kołtuny spod różnych znaków i autoramentów utrzymujący się z wszelkiego rodzaju szacherek – macherek uczestniczą dla oka we wszystkich uroczystościach państwowych i kościelnych, gwoli zadokumentowania swego pseudo – patriotyzmu, a w rzeczywistości służą temu, kto silniejszy i kto daje smakowitsze koryto.

Kołtun pabianicki, jednako karnie chylił niskie czoło przed Moskalem i Niemcem. Kołtun pabianicki, przed 20 laty, śpiewał „Boże Carja chrani” na cześć wrażych Moskali, a potem spoglądał na oddziały legionowe maszerujące przez Pabianice. Kołtun pabianicki to homo o skołtunionym ptasim mózgu, wiecznie plotkujące w cukierniach przy pół czarnej, zanieczyszczające powietrze siarkowodorem ku udręce kelnerów. (PP, 19 sierpnia 1934)

W tkalni Braci Morawskich, przy ul. Narutowicza, pracują w charakterze majstrów: p. Tadeusz Morawski i p. Pluskowski. Otóż ci panowie, w gorącej wodzie kąpani, robią przystojnym robotnicom nieprzyzwoite propozycje, a w razie odmowy mszczą się na nich w ten sposób, że każą im czekać na osnowy po kilkanaście godzin, a nieraz i dłużej, lub też zakładają im na warsztaty osnowy źle usnute, wskutek czego robotnice te nie mogą zarobić na tydzień nawet kilku złotych.

Nie dziwimy się p. T. Morawskiemu, że nie może utrzymać na wodzy swego nazbyt gorącego temperamentu, lecz że p. Pluskowski dał się wciągnąć do tej kompanii ubolewamy. Jesteśmy pewni też, że pani Pluskowska sprawi tęgie lanie swemu mężulkowi za zdradę małżeńską. (PP, 19 sierpnia 1934)

Niejaka Mikołajczykowa, zatrudniona w magistracie w charakterze sprzątaczki została przed 3 tygodniami aresztowana, za systematyczną kradzież pieniędzy z biurka starszego woźnego magistratu, p. Kowala.

Od dłuższego czasu ginęły p. Kowalowi w podejrzany sposób pieniądze otrzymywane ze sprzedaży znaczków stemplowych. Podejrzenie padło na sprzątaczki, które rano codziennie sprzątają biura magistrackie. Przypuszczając, że kradnie Mikołajczykowa, zastawiono na nią pułapkę. Plan przyłapania złodziejki na gorącym uczynku opracował p. Wypych - urzędnik od „specjalnych” poruczeń.

Szczytnej misji śledczej podjął się p. Rozwens Mieczysław, filar magistratu, człowiek o nadzwyczajnych zdolnościach, po prostu uniwersalny, którego zawrotna kariera wzbudziła zawiść u Amerykanów, robiących jak wiemy kariery w tempie 100 km na godzinę.

Otóż detektyw amator p. Miecio Rozwens, wespół z p. Dyłą (ten ostatni służył podobno w żandarmerii wojskowej), wzorem Scherloka Holmesa skryli się pewnej ciemnej i burzliwej nocy w szafie poczekalni i z biciem serca, z drżeniem w łydkach i z zapartym oddechem wyczekiwali złodziei, obserwując magistrat przez dziurkę od klucza.

W pewnym momencie pabianicki Scherlok Holmes i jego przyjaciel Watson usłyszeli szmer.

- Za broń – zakomenderował p. Rozwens – bandyci się zbliżają. Szczeknęły odwodzone kurki pistoletów magistrackich. W tej chwili detektywi ujrzeli Mikołajczykową, skradającą się do szafy, gdzie p. Kowal przechowywał pieniądze. Złodziejka dorobionym kluczem otworzyła szafę i wzięła kilka złotych. Fakt ten wystarczył detektywom do wniesienia zameldowania na Mikołajczykową do policji. Sprawiedliwości stało się zadość. Winna została ukarana, bohaterscy detektywi otrzymali nagrodę, a ich impresario awans na najpierwszego z pierwszych.

Pan Miecio Rozwens – to osobnik uzdolniony we wszystkich kierunkach. Czym on już nie był. Był on poczciwym rzemieślnikiem (walił tego w kopyta), niezadługo zostaje referentem kultury i oświaty, następnie referentem gospodarczym, potem ogrodnikiem miejskim i w końcu zostaje p. Miecio – detektywem magistrackim.

Jeszcze jedna rzecz jest godna uwagi. Pan Rozwens został mianowany ogrodnikiem miejskim na miejsce zwolnionego, zdolnego, prawdziwego ogrodnika p. Rudnickiego, który poszedł na bruk po 15 latach nienagannej pracy. Pan Rozwens zamieszkał obecnie w parku. Pierwszym jego krokiem na tej nowej posadzie było urządzenie sobie mieszkanka (a jakie okna weneckie) i skasowanie alei w parku, idącej obok jego domu. Pan Rozwens w czepku się urodził. (PP, 9 września 1934)

W Pabianicach bawi od kilku tygodni kilku Niemców – socjaldemokratów, którym udało się zbiec z obozów koncentracyjnych. Uciekinierzy ci opowiadają okropne rzeczy o nieludzkim znęcaniu się hitlerowców nad więźniami politycznymi. Jeden z nich, nazwiskiem Johan Kalden, pokazywał nam na głowie i nogach, wypaloną swastykę hitlerowską, poza tym złamano mu prawą rękę. Wszyscy ci nieszczęśliwi częściowo są utrzymywani przez Związek Klasowy w Pabianicach, który im wypłaca tygodniowo zapomogę pieniężną. Oto jak wygląda raj hitlerowski, który chcą w Polsce zaszczepić ludzie w rodzaju panów Obrembskich. Nie ma głupich. (PP, 9 września 1934)

W Gdyni pracuje w charakterze służącej pabianiczanka z ukończonym gimnazjum żeńskim p. Jędrychowskiej. Tymczasem osobnicy z elementarnym przedwojennym wykształceniem zajmują stanowiska kierowników oddziałów Powiatowej kasy Chorych w Pabianicach. Nie warto się uczyć. (PP, 7 maja 1933)

„Zasłużeni” pracownicy b. firmy R. Kindler, po otrzymaniu kilkutysięcznych remuneracji (wyrównanie płac), urządzili w nocy z soboty na niedzielę dn. 22 IV br. w restauracji p. Betchera, bankiet gwoli uczczenia tak łatwej zdobyczy. Polało się wino i likiery!

W nędznych, ciemnych izbach, rzeczywiście zasłużonych robotników firmy. R. Kindler, leją się łzy z głodu. ( PP, 7 maja 1933)

Córka znanego fabrykanta p. Fausta przed dwoma laty publicznie na terenie gimnazjum żeńskiego wyraziła się: „żeby nie Żydzi, to by Polskę diabli wzięli”. Rozpolitykowaną dziewczynę p. Jędrychowska bezwzględnie powinna usunąć ze szkoły. Tymczasem tak się nie stało, ponieważ tatuś fabrykant ma dużo pieniędzy. Gdyby to powiedziała córka biednych rodziców dostałaby wilczy bilet.

Zaraz po wojnie polsko-bolszewickiej w gimnazjum wykładała higienę p. dr Drzewiecka, żona obecnego wiceministra Poczt i Telegrafu. Ponieważ, jak twierdziła p. Jędrychowska, wykłady higieny deprawują dziewczęta. P. dr Drzewiecka otrzymała dymisję. Zaiste prawdziwe „Przedpiekle” Zapolskiej. Wiemy, że p. Jędrychowska ma u „góry” stosuneczki, wpływy i inne „plecy”. Zażalenia rodziców kierowane na p. Jędrychowską do władz szkolnych, nie odnosiły dotychczas skutku, wierzymy jednak, że władze szkolne zainteresują się bliżej przedpieklem lecz nie Zapolskiej. (PP, 7 maja 1933)

Absolwentka Seminarium Nauczycielskiego w Pabianicach skierowała do redakcji list, w którym pisała m. in: Przez szereg lat chodziło się do szkoły, kupowało książki i opłacało szkołę za pieniądze ciułane przez rodziców, a nieraz za pożyczone, bo w domu na wszystko nie starczyło. Czekało się jak Ziemi Obiecanej ukończenia nauk, by jak najprędzej zostać nauczycielką – nauczycielem i iść w życie o własnych siłach. Liczyły na to matki nasze sterane ciągłą troską o chleb, radowali się ojcowie przy znojnej pracy fabrycznej.

I my wierzyliśmy.

A tymczasem otrzymany dyplom leży sobie spokojnie w Kuratorium zapomniany i samotny, jak balon w stratosferze, jak nikomu niepotrzebna Liga Narodów. Smutna i beznadziejna perspektywa. A takich skazańców jest w naszym mieście z górą setka. (PP, 19 luty 1933)

Jan Jankowski był prezydentem miasta w latach 1922-1924 oraz 1925-1927. Ostatnią kadencję przerwała głośna afera dotycząca malwersacji finansowych w magistracie. Na szczęście oskarżeni zostali uniewinnieni.

W dniu 6 lutego br. w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie była rozpatrywana sprawa b. prezydenta miasta p. Jana Jankowskiego, oskarżonego o rzekome zaniedbywanie swoich obowiązków służbowych w związku ze słynną aferą b. ławnika magistratu p. Józefa Pluskowskiego. Jak błahe było zarzucanie p. Jankowskiemu zaniedbanie obowiązków służbowych, dowodzi fakt, że prokurator na tej rozprawie zrzekł się oskarżenia, wobec czego sąd wydał wyrok uniewinniający. Wyrok ten jest rehabilitacją p. Jankowskiego, zupełnym przywróceniem czci wielce zasłużonemu dla miasta działaczowi, którego klika pewnych ludzi pragnęła, mówiąc po prostu zmieszać z błotem.

W I instancji, tj. w Sądzie Okręgowym w Łodzi również zapadł wyrok uniewinniający p. Jankowskiego, wobec jednak zaskarżenia wyroku przez stronę przeciwną, sprawa odbyła się w Sadzie Apelacyjnym. Jak napisano wyżej.

Wszyscy doskonale sobie przypominają nadużycia popełniane przez b. ławnika p. J. Pluskowskiego, który na posiedzeniu magistratu, tak innym ławnikom, jak i samemu prezydentowi groził rewolwerem, gdy nie chciano uchwalić jego wniosków. Pluskowski zdefraudował około 20 tysięcy magistrackich pieniędzy, które strwonił na hulanki. Nie dość, że afera ta zrujnowała p. Jankowskiego materialnie, chciano mu odebrać opinię uczciwego człowieka i zasłużonego działacza.

Pan Jankowski rządząc miastem, jako prezydent okazał się lepszym fachowcem, niż ci wielce mądrzy ludzie z dyplomami samorządowców i tytułami naukowymi. Nie wykluczone, ze p. Jankowski przy zbliżających się wyborach będzie pierwszym kandydatem na prezydenta miasta.(PP, 19 lutego 1933)

Według informacji zamieszczonej przez łódzki dziennik Echo z dnia 25 lutego 1931 r. uniewinniony został także Pluskowski: Były ławnik Pluskowski uniewinniony. Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpatrywał sprawę przeciwko p. Józefowi Pluskowskiemu byłemu ławnikowi magistratu m. Pabianic, oskarżonemu o nadużycia. Po rozpatrzeniu sprawy Sąd Apelacyjny ferował wyrok uniewinniający.

Obowiązkiem społeczeństwa miasta jest poprzeć działalność orkiestry symfonicznej imienia Fryderyka Chopina w Pabianicach. Kierownictwo orkiestry robi co może, lecz wszystko ma swój kres. W pierwszym rzędzie pomocy udzielić winien magistrat miasta w takim stosunku, jak się był zobowiązał. Tymczasem stwierdzamy, ze mimo swojej deklaracji, magistrat dotychczas żadnego subsydium orkiestrze nie przyznał i za wynajęcie Sali na koncert wyznaczył 100 złotych. Skąd ma wziąć sto złotych orkiestra, jeśli kasa orkiestry świeci pustkami?

Nie należy zrażać ludzi utalentowanych i obojętnością swą wypędzać ich w świat, gdzie szukać będą zrozumienia i uznania dla swych talentów. Tak właśnie zraziły Pabianice skromnego niegdyś, a dziś słynnego już kompozytora pabianiczanina p. Karola Prosnaka, którego Pabianice uważały za miernotę, a który za granicą zdobył sobie laury kompozytora. Nic też dziwnego, że p. Karol Prosnak miał wielki żal do swego rodzinnego miasta i wyrzekł się go na zawsze, podając w wywiadach udzielanych prasie, że pochodzi z innego miasta.

Pokażmy, że i my umiemy się poznać na talencie, tym bardziej naszym własnym, wyrosłym pod naszym bokiem. (PP, 19 lutego 1933)

Będąc wyrostkiem wstąpił w 1914 r. do Legionów. Brał udział prawie we wszystkich bitwach. Nie złożył przysięgi Beselerowi za co poznał Szczypiorno. Przyszła Niepodległość – pomagał jak umiał budować Polskę. Organizował w Łodzi milicję ludową. Był jej instruktorem w stopniu sierżanta.

Gdy ojczyzna znalazła się w niebezpieczeństwie bez wahania rzucił chorego ojca zabierając ze sobą 18-letniego brata i obaj wyruszyli w bój. Młodszy zostaje na polu bitwy, starszy wylizał się jakoś z ran i został po wojnie podoficerem zawodowym w stopniu starszego sierżanta.

Ojczyzna wynagrodziła wiernego żołnierzyka Krzyżem Virtuti Militari, najwyższym odznaczeniem za odwagę na polu bitwy. Oprócz tego, wielu innymi odznaczeniami został udekorowany nasz bohater.

Niestety okrutny los nie pozwolił Szczypiorniakowi w dalszym ciągu pracować dla Ojczyzny. Na skutek strasznych przeżyć wojennych i pobytu w niewoli bolszewickiej, rozwinęła się u niego choroba umysłowa. Zostaje zwolniony z wojska i oddany pod opiekę rodziny, która sama nie co do ust włożyć. Na koszt opieki społecznej magistratu kilka lat leczy się w zakładzie dla umysłowo chorych. Niedawno zostaje odesłany rodzinie ponieważ magistrat nie może ze względów oszczędnościowych utrzymywać w szpitalu chorych. Obecnie bohater dwóch wojen, kawaler Virtuti Militari i innych odznaczeń, legionista Szczypiorniak korzysta z biedazupek i piłuje drzewo w magistracie 2 dni w tygodniu za 6 zł. A wiecie kto to jest? To jest p. Przedmojski. (PP, 7 maja 1933)

Budy

W dalszym ciągu naszych obserwacji spostrzegamy, że warunki materialne i obchodzenie się z robotnikami jest coraz gorsze. Oto mamy wypadek godny zanotowania. W pewnej fabryce przy ulicy Warszawskiej kierownik fabryki obchodzi się z robotnikami po grubiańsku i również w ordynarny sposób po prostu po chamsku szykanuje ich. Mając zatarg z robotnikiem, mści się na nim, dając mu gorszą robotę.

Prawie we wszystkich mniejszych fabrykach tzw. budach, dzieją się wręcz niesamowite rzeczy na tle strasznego wyzysku. Trzeba dodać, że budy te przed kilku laty powstawały w Pabianicach, jak grzyby po deszczu. Każdy mieszkaniec mógł zaobserwować, że obok niewielkiej fabryczki mieszczącej od 30 do 100 krosien, właściciel fabryki wybudował sobie wspaniały gmach – pałac, w którym swobodnie mogłoby zamieszkać 10 rodzin robotniczych. Do tych pałaców sprowadzono z zagranicy marmury i meble złocone – wszystko kosztem robotników. Pieniądze na te zbytki fabrykant czerpał z krwawicy robotnika. Wysysał wprost krew ze swoich pracowników, aby móc kupić marmury i złocone meble.

Ten gmach każdy z mieszkańców może zobaczyć przy ul. Sejmowej. Obok tego gmachu, jak na ironię stoi maleńka fabryczka. A na ul,. Warszawskiej ileż jest takich wspaniałych pałaców i takich, obok tych pałaców, niewielkich fabryczek.

Robotnicy w budach zarabiają tygodniowo zaledwie po kilka złotych, nierzadko 2-3 zł.

A te częste zamachy na ustawodawstwo socjalne? Ażeby robotnikowi nie zapłacić za urlop, zwalnia się go przedwcześnie. W wielu wypadkach nie ubezpiecza się go w Kasie Chorych. Robotnik nieuświadomiony, znękany, kopany przez dorobkiewicza – milczy o tym wszystkim, ażeby nie stracić pracy.

Już najwyższy czas skończyć z wyzyskiem wołającym o pomstę do nieba. Gdzież inspektor pracy, gdzie władza administracyjna? (PP, 19 lutego 1933)

W fabryce F. Monica, ul. Konstantynowska robotnicy pracują ponad 8 godzin, a nawet po 2 zmiany.

Pan Monic, przed kilkoma dniami powrócił z wywczasów z jakiegoś tam zagranicznego „badu”. Robotnicy zgotowali swojemu „kochanemu” pryncypałowi przyjęcie, jakiego chyba historia Pabianic dotychczas nie zanotowała. Oto ustroili oni drzwi wejściowe fabryki girlandami z zieleni i kwiatów, a pośrodku umieścili napis wydrukowany na papierze kształtu serca: „serdecznie witamy”. Serce z papieru to symbol miłości, jaka czują robotnicy do p. Monica.

Fakt ten wielce charakterystyczny i bodaj że pierwszy raz zanotowany w Pabianicach, maluje dosadnie nędzę moralną robotników firmy F. Monic. W czasach, kiedy kapitał chce doszczętnie zgnieść ustawodawstwo socjalne i umowę zbiorową, spotykają się robotnicy, którzy „serdecznie” witają ich wyzyskiwaczy. (PP, 9 września 1934)

W pochodzie do zwycięstwa

Olbrzymi pochód 1 Majowy, liczący około 12 tysięcy osób. Mimo niepogody, robotnicy m. Pabianic tłumnie wylegli w dniu święta robotniczego na ulice, manifestując swoją solidarność. Wiele pomniejszych fabryk stanęło. Do miasta zjechała z sąsiednich miasteczek policja w znacznej liczbie. O godz. 9 rano z boiska TUR (Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego) przy ul. Kopernika wyruszył w stronę miasta pochód pobudkowy na czele z orkiestrą, krocząc ulicami: Kopernika, Tuszyńską, Bóźniczną, Warszawską, Kościelną, Moniuszki, Mielczarskiego, Łaską, Zamkową i Bagatela. W międzyczasie przy zbiegu ulic: Bagatela i Zamkowej zaczęły się gromadzić tysięczne tłumy świętujących robotników. O godz. 11 przed południem uformował się pochód 1 Majowy, który ruszył ulicami: Fabryczną, Moniuszki, Kilińskiego i Zamkową w stronę Placu Dąbrowskiego. Pochód liczył około 12 tysięcy osób. Takiego pochodu od lat kilkunastu miasto nie oglądało. Na Placu Dąbrowskiego przemówił do tysięcznych rzesz robotniczych, poseł Antoni Szczerkowski – leader robotników w okręgu łódzkim.

Jednogłośnie uchwalono rezolucję: Zebrani w dniu 1 Maja w Pabianicach posłuszni wezwaniu PPS i zawsze wierni czerwonym sztandarom socjalizmu, niosącym światu wyzwolenie, oświadczają uroczyście, że walka przeciw faszyzmowi jest dzisiaj zadaniem naczelnym mas pracujących wszystkich krajów: złamanie faszyzmu – to cios śmiertelny zdany kapitalizmowi, to początek wielkiego dzieła przebudowy socjalistycznej, to wolność polityczna, to ocalenie Świata Pracy …

Pochód rozwiązał się w Domu Robotniczym, gdzie na zakończenie wygłosił przemówienie kierownik Związku Klasowego p. Raszpla, wspominając krwawy piątek. Po południu w kinie miejskim odbyła się uroczysta akademia ku czci 1 Maja. Dzień 1 Maja 1933 r. w Pabianicach przejdzie do historii nie tylko naszego miasta lecz i całej Polski, świadcząc niezbicie o solidarności klasy robotniczej. (PP, 7 maja 1933)



Perturbacje

Kadencja prezydenta Aleksandra Orłowskiego trwała od 1928 do 1933 roku i zakończyła się powołaniem komisarza Romana Jabłońskiego.

Sławiński relacjonował: Do ostatniej chwili nie przypuszczano, że rada miejska będzie rozwiązana i członkowie magistratu zostaną złożeni z urzędu. Do godziny 13.30 prezydent Orłowski rozmawiał telefonicznie z Urzędem Wojewódzkim, nie przypuszczając ani na chwilę, że spotka go cios rujnujący jego karierę i przyszłość. Już widział siebie za stołem prezydenta , posiadającym absolutną i despotyczną władze, tymczasem cios ten przekreślił wszystkie jego nadzieje i z wielkiego człowieka zrobił zwykłego śmiertelnika. Odetchnęli pełną piersią: kupcy, przemysłowcy, urzędnicy, robotnicy, bezrobotni oraz wszyscy, lojalnie myślący obywatele miasta.

Wschodzi nowa jutrzenka i motacza aureolą nowego człowieka, który przyjął ciężki trud na siebie i wyprowadzi na czystą wodę z mętnego bagna nasze miasto z interesami którego jesteśmy tak ściśle związani.

Całe społeczeństwo życzy Mu powodzenia w jego społecznej i zbożnej pracy.

Ogólnie mówiąc jeden człowiek przez kilka dni więcej zrobił niż 6 darmozjadów przez całe miesiące.

Prawda zamieściła nawet tekst miejscowego wierszoklety, który porównywał pana Komisarza do Mussoliniego.

Opatrznościowy mąż

Tymczasowy zarząd miasta

Toż w osobie komisarza,

Każdy szczerze przyznać musi,

Że właściwie cuda stwarza.

Toć to polski Mussolini,

Nawet powiem go przewyższa

Bo bałagan wielki zastał

A cudownie go oczyszcza.

Jeden człowiek na wsze strony,

Jest formalnie rozrywany

Czas na wszystko chętnie znajdzie,

Miastu sercem jest oddany.

Budżet miejski już uzdrowił,

Kilka biur wnet też skasował,

A zbytecznych urzędników

Eo ipso zredukował.

Referentów dobrał sobie,

Zamiast znanych mu ławników

Bardzo sprawnie z nim pracują

Unikając wszelkich krzyków (Prawda Pabjanicka, 22 października 1933)

Sławiński obserwował bieg wydarzeń w miasteczku i ogarniało go rozczarowanie.

Stanowiska kierowników poszczególnych wydziałów Zarządu Miasta są obsadzane przez ludzi częstokroć o wątpliwej wartości moralnej, jak to miało miejsce z szefem Wydziału Techniczno-Budowlanego. Niektórzy z tych kierowników – to osobnicy nawet bez średniego wykształcenia i wiekiem oraz doświadczeniem za młodzi. Następnie utarł się między nimi zwyczaj, że jeden drugiego prosi do siebie w kumotry. Śladami czego wszystkie sprawy urzędowe bywają z zasady załatwiane po kumotersku, bez ścisłego przestrzegania obowiązujących przepisów.

Poza tym w ostatnich latach do Pabianic importuje się „materiał zagraniczny”, co stoi w sprzeciwie z zasadą: popieraj swoich, a który jak twierdzą ma być stokroć lepszy od „materiału pabianickiego”. Tym to materiałem zapchano „magazyny” pabianickie do bieżącego użytku i na zapas, ku czarnej rozpaczy producentów lokalnych.

Taki osobnik importowany gdzieś tam od Lwowa czy innego Berdyczowa, obejmuje „panie bracie” posadkę kierownika czy dyrektora w Pabianicach, bo to „padam do nóżek, panie dzieju.” – 18 klas, o ho!

Po niedługim czasie okazuje się, że ten 18 –klasowy osobnik – to taki sobie zwyczajny niebieski ptaszek, który nabiwszy dobrze kabzę pieniędzmi publicznymi, czmycha gdzie pieprz rośnie, lub też strwoniwszy w różnych klubach pabianickich, na hulankach w towarzystwie dziewczynek pokaźną kwotę zostaje aresztowany.

Takich wypadków Pabianicach można naliczyć bez liku.

Natomiast pabianiczanie – młodzi ludzie o średnim lub wyższym wykształceniu, pełni energii i zapału do pracy szlifują bruki albo muszą się tułać gdzieś na Kresach z posadki na posadkę za 120 -150 zł.

Mam kolegę inżyniera, który po ukończeniu politechniki w ciągu kilku lat szukał posady. Marzeniem jego było dostać prace w Pabianicach – jego rodzinnym mieście – gdzie się wychował, skończył szkolę średnią, gdzie jego ojcowie lezą na cmentarzu. Nawet za 100 zł miesięcznie chciał pracować – byleby tutaj na miejscu. No i cóż – nie znalazł biedak posady, bo wolne miejsca w Pabianicach, sa tylko dla importowanych ptaszków z 18-klasowym wykształceniem

W więc w konkluzji: sprowadza się do Pabianic Bóg wie skąd, ludzi o wątpliwej wartości moralnej, bardzo często o sfałszowanych dokumentach, mających tam gdzieś u „góry” znajomości lub szerokie plecy, a pabianiczanie gwarantuje się łopaty i roboty publiczne.

Jak mówi statystyka 80 proc. sprzeniewierzeń popełnianych w poszczególnych instytucjach naszego miasta, popełnili nie- pabianiczanie.

Dowodzi to, że pomijając już zasadniczą kwestię, korzystniej jest zatrudnić w Pabianicach – pabianiczan.

Dlaczego? Chociażby dlatego, że pabianiczanin ma mniejsze wymagania, a poza tym w takim mieście jak Pabianice, ludzie się bliżej znają - tak, że zawsze można wybrać z olbrzymiego magazynu bezrobotnych pabianickich, ludzi o 100 proc. wartości moralnej w dodatku takich, którzy na gwałt potrzebują pracy – którzy głodują.

Defraudant Folkman, człowiek nikomu bliżej nie znany, został przyjęty do Wydziału Budowlanego na skutek protekcji jakiegoś tam łódzkiego związku wojskowego. Pan ten w ubiegły czwartek w czasie demonstracji tłumu bezrobotnych kobiet przed magistratem krzyknął z okna Wydziału budowlanego: „ Za pałki i walić”. Miał on jeszcze czelność w przeddzień aresztowania go, naigrywa

się z nędzy głodnego tłumu.

Odezwanie to rzuca jaskrawe światło na wartość moralna Folkmana i muszę dodać nawiasem, że wcale się nie zdziwiłem, gdy się dowiedziałem nazajutrz, że typek ten został aresztowany pod zarzutem przywłaszczenia sobie poważniejszej sumy pieniędzy miejskich. W ogóle cały Wydział Techniczno-Budowlany – to jedno wielkie bagno. Wczoraj – szef, dzisiaj – skarbnik, jutro może technik.

Nawet importowany specjalista o czułym węchu, delikatnym słuchu i bystrym wzroku, tym razem dostał kataru, ogłuchł i zaniewidział, czym się wielce skompromitował.

Jest konieczne, aby pan Komisarz Rządowy nie zwlekając przeprowadził wśród wyższego personelu administracyjnego „czystkę”, która by jednym zamachem uwolniła nasze miasto od niepożądanych trutni - a następnie doprowadziła wyższy aparat urzędniczy do właściwego stanu. Nie możemy sobie bowiem wyobrazić osobnika z „2 kłassnom gorodskom uczyliszczem” na stanowisku kierownika Wydziału finansowego, tam gdzie powinien siedzieć człowiek, o wyższych studiach ekonomicznych i długoletniej praktyce.

Raczy Pan Komisarz również zwrócić uwagę na Wydział Administracyjny kierowany przez urzędnika, który rozsypywał pieniądze miejskie po Oazach warszawskich, na rzeźnię Miejska, gdzie nie wszystko jest w porządku. Słowem, podkreślamy jeszcze raz: należy przeprowadzić gruntowną ”czystkę”, aby się więcej nie powtarzały sprzeniewierzenia grosza publicznego.

Wiemy o tym, że niejeden z tych nowych urzędników importowanych, został Zarządowi Miasta po prostu narzucony siłą. Trzeba było przyjąć i kwita, bo tak „ktoś” kazał. Nie za wszystko może być odpowiedzialny Pan Komisarz Rządowy – nie we wszystkie sprawy może wglądnąć i dlatego ze wszech miar pożądane byłoby, aby jak najprędzej zebrała się rada miejska, wybrała Zarząd Miejski w osobach prezydenta, wiceprezydenta i ławników, którzy gospodarkę miejską poprowadzą w myśl życzeń całego społeczeństwa pabianickiego – dla dobra miasta.

Jeden człowiek w osobie Komisarza Rządowego stanowczo nie podoła kierowaniu nawą miejską. Jest to praca syzyfowa – nad ludzkie siły.

Na zakończenie nie od rzeczy będzie dodać, że do Zarządu Miasta muszą wejść nasi ludzie – pabianiczanie, którzy od urodzenia oddychają powietrzem pabianickim i cieszą się zaufaniem wszystkich mieszkańców miasta. Tylko ci ludzie zapewnią nam ład i spokój w mieście.

Bo inaczej: „Dzwon na trwogę”. (PP, 23 września 1934)

Jednak rządy komisarza zakończyły się porażką.

Prawda donosiła: Wszystkie ugrupowania nie wyłączając nawet Żydów, żądają otrzymania odpisu sprawozdania z rządów p. Jabłońskiego. Jak jeden mąż, każdy z panów radnych życzy sobie podumać nad fabryką emerytów, nad bezmyślnym rzucaniem w lewo i prawo grosza publicznego bez żadnych uzasadnień. Był to czas, jak się obecnie okazuje, który dusi nas niczym jakaś zmora, a dobrze się stało, że chociaż się już skończył; trwał jednak zbyt długo, bo od 13 lipca 1933 roku do końca prawie 1934 roku, a więc około półtora roku. Okres w historii naszego miasta stosunkowo krótki, ale za to brzemienny w skutki, że na wspomnienie tylko, włosy na głowie dęba stają. Doprawdy strach pomyśleć, że coś podobnego miało miejsce.

Zastanawiając się w dalszym ciągu nad gospodarką p. Jabłońskiego dochodzimy do pytania, kto akceptował te straszne posunięcia i kto za takowe ponosi odpowiedzialność.

Pewne ugrupowania chcą tę odpowiedzialność zrzucić na rzecz Bezpartyjnego Bloku jako ich członka. Byłaby w tym racja, gdyby nie to, a jak sobie doskonale przypominamy, że przecież nie kto inny, jak BB wytoczył wojnę p. Jabłońskiemu. Zasługą Bezpartyjnego Bloku jest i pozostanie, że uchronił miasto od dalszych strasznych następstw, podczas kiedy innym malkontentom zdawało się, że jest to radosna twórczość. Bezpartyjny Blok wówczas to postawił swoją ocenę i pomimo zdziwienia, i sprzeciwów z różnych stron wytoczył swe kolubryny na pozycję i walka rozgorzała. Walka zacięta, zakończona zwycięstwem BB.

P. Jabłoński legł na obydwu łopatkach i, jak się wyraził pewien członek BB, musi wracać tam, skąd przyszedł i z tym, z czym przyszedł. (14 lipca 1935)

Po fiasku rządów komisarycznych rozpoczęły się próby wyboru przez radę miejską nowego prezydenta. Sanacja lobbowała za kandydaturą p. Łopato z Warszawy.

Przy po brzegi zapełnionej sali kina „Nowości” odbyło się w dniu 19 grudnia br. o godz. 7.30 wieczorem – drugie z kolei posiedzenie rady miejskiej, na którym miano dokonać wyboru prezydenta i wiceprezydenta miasta oraz czterech ławników.

Po zagajeniu, wybrany został na przewodniczącego posiedzenia (głosami sanacji) p. dr Eichler, który odczytał radzie nowy regulamin wyborczy, a następnie przystąpił do wyborów prezydenta, drogą tajnego glosowania.

Zgłoszone zostały dwie kandydatury na prezydenta miasta, a mianowicie: Blok Gospodarczy zgłosił kandydaturę niejakiego p. Łopato z Warszawy a Obóz Narodowy p. Aleksandra Orłowskiego, b. prezydenta miasta. Frakcja PPS nie zgłosiła żadnej kandydatury, składając następujące oświadczenie: „Stojąc na stanowisku zachowania jak największej samodzielności w sprawach zasadniczych, dotyczących gospodarki miasta, jak również rozumiejąc, że przy obecnym układzie się w Radzie Miejskiej m. Pabianic, której większość złożona z radnych Obozu narodowego i sanacji, nie daje żadnej gwarancji, że przeprowadzi sprawiedliwą gospodarkę funduszami miasta i, że będzie zdolna do zrealizowania słusznych postulatów szerokich warstw pracujących, oświadczamy, ze jako frakcja radziecka PP nie wystawiamy kandydatów na prezydenta i wiceprezydenta miasta, i w glosowaniu na nich oddamy kartki niewypełnione."

W pierwszym tajnym glosowaniu, na p. Orłowskiego padło 12 głosów, na p. Łopato – 15 oraz oddano 13 kartek pustych, czyli żaden z kandydatów nie otrzymał wymaganej ilości głosów. W drugim głosowaniu p. Orłowski otrzymał 13 głosów, p. Łopato 14 , pustych – 13.

I oto widać wyraźnie na twarzach radnych Bloku Gospodarczego źle maskowane zdziwienie – graniczące z lękiem. Ktoś się wyłamał spod „silnej” ręki p. dr. Eichlera, kogoś widać w ostatnim momencie dotknęły wyrzuty sumienia.

Wśród publiczności, obserwującej z zapartym oddechem, bieg obrad, widać ogromne zadowolenie z dotychczasowego rezultatu glosowania. Tu i ówdzie słychać uwagi: „Kto to jest ten tam Łopato?”, „nie chcemy importowanych z Warszawy – prezydentów, mamy dosyć swoich, odpowiednich ludzi”, „p. Eichler za dużo sobie pozwala”.

W trzecim glosowaniu według regulaminu, głosowano tylko na p. Łopato, który w poprzednich dwóch glosowaniach otrzymał więcej głosów od swego kontrkandydata.

Wynik trzeciego i ostatniego glosowania, okazał się dla kandydata Bloku Gospodarczego, więcej niż niefortunny. Na p. Łopato oddano 16 głosów, zaś przeciw niemu – 24 głosów. A więc p. Łopato, na wieki został pogrzebany łopatą p. dr. Eichlera a Salve Regina, nikt nad grobem nie zaśpiewał.

Natomiast na sali śpiewano donośnie, a odważnie – hymn radości, że zostali pokonani ci, których nikt w Pabianicach ani odrobinkę nie kocha.

Przerwa. Narady poszczególnych frakcji radzieckich i wreszcie po przerwie posiedzenie, na wniosek radnego Artura Wajsa, odroczono.

Po jakiego licha, że się tak wyrażę, chcą nam koniecznie narzucić p. Łopato z Warszawy – człowieka, którego mieszkańcy Pabianic bliżej nie znają. Jak fama niesie, p. Łopato ma wkrótce przejść na emeryturę, bo trzeba dodać, że jest on radcą ministerialnym i szuka sobie już z góry posady, a ze pan radca zna się z p. Eichlerem, stąd jego kandydatura na prezydenta miasta, z takim uporem i tak zaciekle forsowana przez niektórych radnych Bloku Gospodarczego.

Powtarzamy, że tylko niektórzy radni Bloku chcą widzieć na fotelu prezydenta p. Łopato. Co zaś do mieszkańców miasta, to, jak jeden mąż już , chcą mieć prezydenta – pabianiczanina. Niech to będzie Niewiadomski, czy jakiś inny Wiadomski, byleby był pabianiczaninem i człowiekiem posiadającym na to stanowisko odpowiednie kwalifikacje.

Dość już mamy tych różnych „ziębów” – importowanych ptaszków ode Lwowa, czy innego Krakowa.

A teraz kilka słów na temat kandydatury Bloku Gospodarczego na wiceprezydenta.

Otóż Blok na wiceprezydenta, wystawi kandydaturę p. Brunona Dąbrowskiego, b. ławnika. Wiemy, że p. Dąbrowski jest bezrobotnym pracownikiem umysłowym i szuka posady, ale mamy wrażenie, że to nieodpowiednia dla niego posada i radzimy tedy p. Dąbrowskiemu zrzec się kandydatury z honorem, dopóki jeszcze czas, wzorem p. Golińskiego.

Ławnikiem magistratu za wszelką cenę chce zostać p. Edward Wendler. Hallo! Hallo! Czy słyszycie? Blok Gospodarczy wysuwa na stanowisko ławnika kandydaturę p. E. Wendlera. A więc przypominamy p. Eichlerowi, że zostało stwierdzone na przewodzie sądowym w Sądzie Grodzkim w Pabianicach, że działalność p. Wendlera często kolidowała z kodeksem karnym i to zdanie potwierdził również Sąd Okręgowy w Lodzi, na rozprawie apelacyjnej w dn. 8 X br. Aczkolwiek p. E. Wendler ma zaszczyt by

pabianiczaninem nawiedzają go zbyt często wyrzuty sumienia, za wyrządzone swym bliźnim krzywdy i dlatego nie może on zostać ławnikiem magistratu. Azaliż Blok Gospodarczy nie ma w swym gronie innych odpowiedniejszych ludzi. Na przykład chętnie byśmy widzieli na stanowisku ławnika p. dr. W. Eichlera. (PP, 23 grudnia 1934)

W nędznych izdebkach robotniczych, w wygodnych mieszkaniach burżuazji i w pałacach wyzyskiwaczy – wszędzie się dzisiaj głośno mówi, o mających nastąpić w najbliższych dniach wyborach do Zarządu Miejskiego m. Pabianic. Nie było, jak Pabianice Pabianicami, tak ogromnego zainteresowania wyborami na sternika nawy miejskiej i jego pomocników, jak w dobie obecnej.

Jest co roztrząsać i nad czym się zastanawiać!

Oto kilku ludzi, na czele z p. dr Eichlerem uzurpującym sobie nieomal prawa dyktatorskie w naszym mieście, pragnie za wszelką cenę osadzić na fotelu prezydenckim, nieznanego bliżej mieszkańcom Pabianic, człowieka, w którym chce mieć ona podatne narzędzie, na warsztacie swoich poczynań partyjnych.

Gazeta Pabianicka, organ p. dr. Eichlera, szeroko się rozpisuje od szeregu tygodni, o osobie p. Waleriana Łopato, urzędnika spółdzielni przy Ministerstwie Skarbu w Warszawie, który z woli wysoce ambitnego, a bezwzględnego doktora medycyny, ma rządzić naszym miastem, przez pełny dziesiątek lat.

Dla zadowolenia swej próżnej ambicji, p. dr Eichler chce koniecznie, by rządził Pabianicami jego pupilek p. Łopato, o którym coś nie coś ględzi Gazeta pabianicka, że to pan kandydat na prezydenta był przed laty konsulem w Palestynie, że jest on radcą ministerialnym.

Wiemy, że w Bloku Gospodarczym kłócą się coraz głośniej o fotele w Zarządzie Miejskim. Doszło do tego nawet, że ogólnie znienawidzonego w mieście p. Wendlera mającego na swym sumieniu wiele krzywdy ludzkiej p. dr Eichler wystawił, jako kandydata na stanowisko ławnika.

A więc nie ma p. dr W. Eichler na celu - przede wszystkim dobra miasta, a tylko względy partyjne i jak już wszyscy powiedzieliśmy, chce postawić na swoim.

Przyjrzyjmy się na chwilę z bliska frakcji radzieckiej, które przewodniczy naczelny lekarz Ubezpieczalni, a mówiąc nawiasem , przedwojenny enperowiec (Narodowa Partia Robotnicza), a dzisiejszy sanator. Frakcja ta składa się, jak wiadomo, z 16 radnych, a w tej liczbie: 3 dyrektorów, 4 właścicieli nieruchomości, 2 przedsiębiorców, 1 lekarza, 2 fabrykantów, 1 nauczyciela, 1 komornika i 2 pracowników umysłowych.

Ludzi ci, którzy reprezentują w radzie zaledwie znikomy odsetek społeczeństwa pabianickiego, a poważnej mierze świat kapitalistyczny, pragną za wszelką cenę uchwycić ster rządów w mieście – wybitnie robotniczym, w swoje ręce – przez powolnego im prezydenta i wiceprezydenta miasta.

Już od samych świąt, wysłannicy pana Doktora biegają po mieście : paktują, pertraktują, kaptują, obiecują. Zachodzą, a to Stronnictwo narodowe z prawego „płanka”, już to PPS z lewego, a Żydów wręcz jawnie „biją w brzuch”, jak w bęben – bo im p. Łopato jest koniecznie potrzebny.

Według ścisłego obliczenia, stwierdzamy z całą stanowczością, że przy obecnym składzie rady miejskiej nie będzie dokonany wybór prezydenta miasta, a zatem siła faktu musi być mianowany komisaryczny prezydent. A czy będzie nim p. Łopato z Warszawy – to jeszcze wielki znak zapytania, bowiem Pan Wojewoda, który jest uprawniony do podpisania dekretu nominacyjnego, zapewne będzie się liczył z opinią zdrowo myślący mieszkańców m. Pabianic i wybierze spośród kandydatów na stanowisko włodarza, bądź co bądź 50 tysięcznego osiedla robotniczego, człowieka z odpowiednimi kwalifikacjami fachowymi, bliżej znanego szerokim warstwom ludności pracującej, a nade wszystko takiego, który z całkowitym obiektywizmem będzie traktował potrzeby i bolączki mieszkańców – bez względu na ich przekonania polityczne i wyznanie religijne.

Poza tym społeczeństwo pabianickie – w swej większości kategorycznie sprzeciwia się kandydaturze p. Wendlera na stanowisko ławnika w zarządzie Miejskim, osobnika znanego w Pabianicach tylko ze strony ujemnej, który niczym nie zasłużył sobie, by zasiadać na ławie ojców naszego miasta. (PP, 20 stycznia 1935)

Sławiński lubił przemawiać głosem podsłuchanym na pabianickim bruku.

- Kumo, wy wszyćko wicie, no to powidzcie, kto bydzie prezedentem i wickiem, bo to wicie godojom różnie i nic nie mogie wymiarkować?

- kundzia Pryszcz mówiła, że Łopata nie bydzie nom rzundzić, bo go nawet Żydzi nie chcum, a nie dopiro my wierne chrześcijany. Doktór go chce, aż się wściko – bo to wicie oba sum mulorze (masoni), co to w Boga nie wierzum, a w jakigoś Ancychrysta. Mogie wom powiedzić - prezedentem bydzie tyn co na niego wściekle pieski szczekajom i oczyrniaja go jakieś tam anonimby piszom. Wickim bydzie Jasiu, bo to nosz swojok z łyków staromiejskich z dziada pradziada pochodzący. (PP, 23 grudnia 1934)

Ostatecznie p. Łopatto został prezydentem w Suwałkach.

Pan Lierman

Od dłuższego czasu dochodzą nas skargi na kierownika tkalni „Sukc. Herman Preiss” p. Liermana. P. Lierman obchodzi się bardzo brutalnie z podwładnymi mu robotnikami, a mianowicie grozi wydaleniem tym, którzy upominają się terminowej wypłaty swoich zarobków.

P. Lierman nie wypłaca zarobków regularnie i całkowicie, a daje zaliczki w minimalnej wysokości. Upominających się obdarza w języku niemieckim epitetami jak: „du Schwein”, „du Okse” itp., których ze względu na zachowanie przyzwoitości nie możemy umieścić. Nie ma miesiąca, aby firma nie obcinała głodowych już zarobków.

W powyższej firmie pracuje pan Krusche w charakterze majstra. Stara się on naśladować swojego zwierzchnika a jednocześnie krewniaka pod każdym względem. W ubiegłym tygodniu p. Krusche w swojej gorliwości służbowej posunął się nawet do brutalnego popchnięcia robotnicy w starszym wieku.

Zwracamy na tych panów uwagę pana Inspektora Pracy. ( PP, 9 marca 1933)

Rewolwer - Rewolwerowicz

Przed dwoma tygodniami osławiony Rewolwer – Rewolwerowicz gwoli zadokumentowania swojej gotowości bojowej na wypadek wojny, zademonstrował spokojnym mieszkańcom ulicy Tkackiej ostre strzelanie z rewolweru.

Przebudzeni strzałami sąsiedzi, dowiedzieli się, że są to porachunki szwagrowskie, nie zameldowali policji, aż rano…

Radzimy Rewolwerowi-Rewolwerowiczowi pojechać na front mandżurski, będzie miał wdzięczne pole do popisu, a kto wie może nawet zawansuje z kaprala na generała.

Rewolwer odebrać, bo może być nieszczęście. (PP, 23 lipca 1933)

Prokurator Sądu Okręgowego w Łodzi podaje do wiadomości, że Sąd Okręgowy w Łodzi prawomocnym wyrokiem z dnia 12 grudnia 1933 w sprawie IV.K. 1062/33 orzekł:

Mieszkańca Pabianic Edwarda Sławińskiego, lat 33, syna Damazego i Zofii uznać winnym tego, że jako redaktor odpowiedzialny czasopisma Prawda Pabjanicka w numerze 19 tego czasopisma z dnia 23 lipca 1933 umieścił dwie notatki pt. „Odebrać osławionemu Rewolwer-Rewolwerowiczowi rewolwer” i „Nowa gwiazda łobuzerska”, w których pomawia Bronisława Nowaka o postępowanie, które może poniżyć go w opinii publicznej, nazywając go przy tym „osławionym łobuzem” i „nowa gwiazdą łobuzerską”, „osławionym Rewolwer- Rewolwerowiczem”, i skazać go na 3 miesiące aresztu oraz 100 zł grzywny, z zamianą w razie nieściągalności na dalsze 10 dni aresztu. (...)

Nowak Bronisław, b. członek Narodowej Partii Robotniczej pracował przed kilku laty w Kasie Chorych w Pabianicach. Jest to osobnik o atletycznej budowie ciała, ospowaty, mieszka w Pabianicach przy ul. Tkackiej. Jak przewód sądowy ujawnił, Nowak miał sprawę karną za postrzelenie Rajnholda Ciepłowskiego, a nawet za strzelanie do policji. Ze wszystkich tych opresji wyszedł on jednak cało, tj. aczkolwiek w I instancji sądowej skazany na 1 rok więzienia – w apelacji został uniewinniony. (PP, 20 stycznia 1933)

We wtorek, dnia 13 czerwca br. o godz. 10 wieczorem, napadł w mieszkaniu prywatnym przy ulicy Narutowicza 11, na redaktora Prawdy Pabjanickiej pana Edwarda Sławińskiego, znany w Pabianicach ze swoich wyczynów rewolwerowych niejaki Bronisław Nowak, zam. przy ulicy Lutomierskiej, usiłując mu „wypuścić bebechy”.

Zaalarmowani domownicy obezwładnili łobuza, który później zbiegł. (PP, 18 czerwca 1933)

Sklepikarstwo

W ruchu spółdzielczym w Polsce przed wojną, jak i obecnie, jedno z pierwszych miejsc, bezsprzecznie zajmuje Stowarzyszenie Spożywców „Społem”.

Za czasów carskich „Społem” jednoczyło w swoich szeregach społeczeństwo polskie, odegrało wybitną role w sprawie niepodległości, jak również zasłużyło się dobrze na polu kulturalno-oświatowym wśród szerokich mas robotniczych.

Przed wojną światową, kiedy to handel pozostawał przeważnie w rękach obcych, wysiłki „Społem”, zdążające do jednoczenia konsumentów polskich w szeregach tej zasłużonej organizacji spółdzielczej miały swoje uzasadnienie i dlatego też zostały wieńczone pomyślnym rezultatem. Stwarzanie coraz to nowych placówek spółdzielczych, społeczeństwo witało zawsze z żywym zadowoleniem.

Po krwawych zmaganiach wojennych z chwila odzyskania Niepodległości, handel, aczkolwiek pomału, lecz systematycznie, zaczął przechodzić w ręce polskie. Nic dziwnego, bowiem sytuacja podczas okupacji siłą konieczności zmusiła szerokie masy ludności polskiej do uprawiania drobnego handlu (szmuglu artykułami spożywczymi), co później uwydatniło się w masowym zakładaniu sklepików spożywczych, manufaktury etc. przez drobnomieszczaństwo i robotników, którzy okazali się nie gorszymi kupcami od ich konkurentów z dziada pradziada – Żydów.

W Pabianicach po wojnie, przeważnie na peryferiach miasta, zamieszkałych w większości przez robotników, wyrastały sklepy polskie, jak grzyby po deszczu. Malo tego i w śródmieściu sklepy pomału zaczęły przechodzić w polskie ręce. Hasła: „swój do swego”, „Polacy bierzcie się do handlu” – zrobiły swoje.

Niejeden robotnik na starość, za ciężko uciułany grosz, założył sobie sklepik, który w obecnych czasach daje mu jakie takie utrzymanie. Przetrwał on dewaluację, „zarwali” go bezrobotni, nie oddając mu należności za artykuły spożywcze brane na kredyt, lecz mimo wszystko polski sklepikarz, już zamiłowany w handlu, broni się, jak może, chce wytrwać na stanowisku, bo wierzy, że przyjdą lepsze czasy, ma nadzieję, że minie kryzys.

Atoli nie spodziewał się polski sklepikarz, że „Społem”, głosząc hasło „Swój do swego” w pochodzie do zrealizowania swojego szczytnego programu, zacznie konkurować i to tendencyjnie z drobnym handlem polskim, uruchamiając w tych dzielnicach i na tych ulicach naszego miasta, nowe sklepy, tam gdzie już istnieją od lat polskie sklepy.

Nie wiemy czemu przypisać fakt „wciskania” się gwałtem, tam gdzie się już od lat zakorzenił polski sklep, czy „trosce” o zdrowie i kieszeń konsumentów, czy też otwarcie mówiąc chciwości Zarządu „Społem”.

O ile chodzi o „troskę”, o zdrowie i kieszeń kupujących, toż przecież sklepikarze kupują towary, za wyjątkiem chleba, mydła i gilz, u tych samych hurtowników, u których kupuje również „Społem”. Ceny artykułów w „Społem” nie różnią się od cen w sklepach. Sklepy prywatne, jak i sklepy „Społem” podlegają tym samym przepisom sanitarnym. A więc o różnicy pod tym względem nie może być mowy. Wreszcie i sklepikarze rok rocznie dają swoim klientom tytułem „dywidendy” – jakiś praktyczny, cenny podarunek gwiazdkowy.

W związku z wyżej omówioną tendencją konkurencji Stowarzyszenia „Społem” ze sklepami polskimi, podaję poniżej garść nagich faktów.

Na niedawno wybudowanej ulicy Spółdzielczej, zamieszkałej przeważnie przez zamożniejszych pracowników umysłowych i rzemieślników, zostały otworzone 2 sklepy spożywcze. „Społem”, postanowiło za wszelką cenę stworzyć tam również swój sklep i zaproponowało tak jednemu, jak i drugiemu sklepikarzowi wydzierżawienie im lokalu na sklep, gdyż innego lokalu sklepowego nie było już na tej ulicy. Wobec odmownej odpowiedzi sklepikarzy, „Społem” według szeroko stosowanej metody, wynajmuje prywatne mieszkanie, wybija drzwi na zewnątrz – i sklep gotów.

Znamienne jest odezwanie się pewnego pana z zarządu do sklepikarza p. S. ”nie chce pan ustąpić dobrowolnie – to ustąpi pan siłą”, „Długo pan z nami nie wytrzyma”.

Aczkolwiek p. S. dotychczas „wytrzymał” bo „nie popuścił”, to jednak drugi sklep, którego właścicielem była pewna pani – nie pan, w krótkim czasie zbankrutował, albowiem z taką potęgą jak Zarząd „Społem” – nikt nie jest mocen się zmierzyć.

Drugi podobny wypadek miał miejsce na ul. Nowy Świat, na której od kilkunastu lat istnieją 2 polskie sklepy. I tutaj jeden ze „spolarzy” wyraził się pod adresem pewnego sklepikarza „prędzej zdechniesz niż wytrzymasz”.

Dlaczegóż to Zarząd „Społem” nie otwiera swoich sklepów na tych ulicach, gdzie handel znajduje się w obcych rękach? Wiemy, że ze „Społem” konkurencja jest trudna, gdyż „Społem” ma odpowiednie sumy w budżecie na konkurencję, lecz czy pieniądze będące własnością społeczności polskiej, mogą być użyte na konkurencję z polskim handlem – śmiem wątpić.

Jaskrawym dowodem chciwości Zarządu „Społem” jest niedawny fakt wydzierżawienia hurtowni tytoniowej w Pabianicach.

Hurtownię tytoniową dzierżawiła od P.O.W. p. Jankowska – żona bohatera wojny polsko-bolszewickiej, śp. kapitana Antoniego Jankowskiego.

Dyrektor „Społem” Dajniak w rozmowie z pewnym panem na temat odebrania p. Jankowskiej hurtowni wyraził swoje najwyższe oburzenie. Oświadczył również, że „Społem” bez wątpienia przyłączy się do ogólnego protestu przeciwko temu niesłychanemu faktowi – odebranie dzierżawy żonie zasłużonego Polaka. W cztery dni później p. Dajniak zawarł umowę z p. Kisielem, oddającą dzierżawę hurtowni „Społem”. Nie dość tego, obecny sprzedawca hurtowni w rozmowie z pewnym detalistą powiedział pyszałkowatym tonem: „my („Społem”) zrobimy, że p. Jankowska będzie musiała brać u nas na tych samych warunkach, co i inni, wyroby tytoniowe, a tym samym detaliści przestaną u niej kupować.

Trzeba wyjaśnić, że większość detalistów, współczuje p. Jankowskiej i bierze u niej w dalszym ciągu wyroby tytoniowe, przystając na mniejszy procent.

Opierając się na powyższych faktach, przychodzimy do wniosku, że Zarząd „Społem” w Pabianicach, będący w rękach pewnej kliki, nie idzie po myśli interesów całego społeczeństwa, że mając na uwadze jakieś uboczne cele, spacza charakter instytucji, która ma piękną kartę w historii spółdzielczości. (PP, 4 lutego 1934)

Prezesostwo

W międzywojennych Pabianicach działo wiele organizacji, z dnia na dzień powstawały nowe stowarzyszenia, towarzystwa i związki, bo każdy pyszałek i arogant chciał być … prezesem.

Panie Prezesie! … Kochany Prezesie! … Prezesie kochany! … Jak to pięknie brzmi – prawda? Mój Boże! Ileż to trzeba zachodów, nadskakiwań, lataniny, pięknych słówek, autoreklamy, a nawet intryg, żeby wywindować się na zaszczytny urząd prezesa, chociażby w jakimś tam – modnym dzisiaj – towarzystwie wzajemnej adoracji.

Ależ tak! – zgadzamy się z tym, że instytucja prezesów musi istnieć tam – gdzie wre życie społeczne i polityczne. Tylko, że nie dla samego tytułu, ten i ów zębami i pazurami winien drapiąc się na stanowisko prezesa, nie dla osiągnięcia majątkowych korzyści lub jakichś odznaczeń, lecz dla samej uczciwej, rzetelnej roboty społecznej.

Mamy w Pabianicach kilka gatunków prezesów, z których wymienimy następujące:: gatunek prezesów wizytówkowych – co to panie mosterdzieju – na wizytówkach drukują sobie obok nazwiska wymowne słowo „prezes” i wszędzie, przy każdej sposobności wtykają ci taki kawałek welinowego papieru, z nadymaniem brzucha akcentują swą wyższość na d tobą – zwykłym śmiertelnikiem. W rodzinie takiego pana prezesa wszyscy się tym prezesostwem radują pod niebiosy, szczycą, a już powszechną rzeczą jest, że zacna połowica dzieli się z nim tym tytułem. Nawet podczas słodkich pieszczot małżeńskich żona pana prezesa, prócz zwykłych pieszczotliwych słodkich słówek nie zapomina o dostojeństwie swego męża i szczebioce mu do ucha: „ mój psipsiku, ty mój kochany kogutku – prezesku”.

Prezesów „wizytówkowych”, zasadniczo należy nazwać szkodnikami, nie przynoszącymi swą pracą prezesowską prawie żadnej korzyści społeczeństwu, atoli, że ludzie ci nie mają wyraźnej tendencji szkodzenia przeto trzeba im dużo wybaczyć.

Obok prezesów „wizytówkowych” hasają w naszym grodzie niczym dzikie buhaje stepowe panowie prezesi z „wyrachowania”, którzy pod płaszczykiem roboty społecznej, wyprawiają dzikie harce na rozległych terenach wielu stowarzyszeń i związków pabianickich, rozbijając wyczynami godnymi stepów abisyńskich, to co z mozołem zbudowali ludzie rzetelnej pracy społecznej. Jesteśmy bowiem świadkami, iż ci osobnicy – przyjezdni, popularnie przybłędami zwani, lub u nas osiedli od dawna, w tempie iście wyścigowym, bez przeszkód lub z przeszkodami, dążą do osiągnięcia jak największej ilości prezesostw. Osobnicy ci, przeważnie urzędnicy na dobrych stanowiskach, a zarazem odpowiedzialnych, bardzo często zaniedbują swoje obowiązki służbowe z dotkliwą szkodą dla mieszkańców naszego miasta, poświęcając wiele czasu na uganianie się za mandacikami gwoli uzyskania dla siebie przez to, z czasem odznaczeń, wyższych stanowisk, a co najgorsze korzyści majątkowych.

Chcesz pracować społecznie? – owszem pracuj. Tylko nie nadmiernie – w miarę możliwości, poza twoją pracą zawodową. Pozwól i innym przyłożyć ręki do tej wielkiej przebudowy społecznej naszej ojczyzny. Ludzi chętnych do pracy społecznej jest mnóstwo – tylko nie trzeba ich zrażać swą zachłannością – panie prezesie prezesów z „wyrachowania” (wyraźna aluzja do Witolda Eichlera). (PP, 3 listopada 1935)

Legion Śląski

Legion Śląski Powiatowe Stowarzyszenie Pabianickiej Grupy Powstańców Śląskich, ul. Moniuszki 25. Obecny stan – 39 osób, prezes Zarządu Franciszek Romanowski. Grupa sztandarowa istnieje od lat pięciu, jest najstarszą organizacją Legionu Śląskiego na terenie województwa łódzkiego, z inicjatywy jej zostały zorganizowane oddziały Legionu Śląskiego w Lodzi, Wieluniu, Zgierzu, Praszce, Tomaszowie Mazowieckim i Piotrkowie Trybunalskim. Zarząd Pabianickiej Grupy Legionu Śląskiego, jako pierwszy, w osobach kol. kol. Franciszka Romanowskiego, K. B. Popy, K. Romanowskiego, Adamusa, B. Kębłowskiego, W, Pierzchały . L. Rakowskiego na wstępie zapoczątkowania swej pracy społeczno-twórczej wytknął sobie cel: skupić zamieszkałych na terenie miasta i okolicy wszystkich powstańców i działaczy śląskich w jednej organizacji, prowadzić propagandę, mającą na celu uświadamianie społeczeństwa, że Śląsk, za którego wolnoś

wielu z naszych kolegów złożyło życie w ofierze, jest jedną z podstaw niepodległości naszej ojczyzny, oraz organizować i rozwijać placówki Legionu Śląskiego, gdzie zajdzie tego potrzeba, prowadzić prace społeczno-kulturalne i społeczno-humanitarne. (PP, 17 marca 1935)

Kopel Kon

Przed laty, Kopel Kon, wydzierżawił przy ul. Pułaskiego 7 salę fabryczną, ustawił tam warsztaty i zaczął tkać chustki wzorzyste, makatki z wizerunkami sławnych ludzi, cieszące się w latach dobrej koniunktury popytem, tak u nas, jak i zagranicą . Atoli w ostatnich latach, kiedy kryzys zaczął się zaostrzać. Z dnia na dzień, Kon poniósł znaczne straty, zadłużył się i i interes jego zaczął się powoli chylić ku upadkowi.

Prywatni wierzyciele denata, jako też i urząd skarbowy początkowo grozili mu aresztem, potem nałożyli areszt, to na warsztaty, to na meble, tak, że w konsekwencji Kon poczuł pewnego dnia nóż na gardle i w starczym jego umyśle pomału zaczęła dojrzewać myśl o samobójstwie.

Kopel Kon, jako człowiek uczciwy, nie chciał zrobić złośliwej plajty na wzór wielu nieuczciwych przemysłowców łódzkich i dlatego też krytycznego dnia myśl o samobójstwie u niego dojrzała ostatecznie i … Kon powiesił się na pasie transmisyjnym w swojej fabryce, pozostawiając zonę i trójkę dorosłych dzieci.

Niechaj ta tragiczna śmierć Kopla Kona będzie przestrogą dla pabianickiego Urzędu Skarbowego, który w ostatnich czasach z całą bezwzględnością, i zbyt rygorystycznie ściąga w drodze egzekucji zaległe i bieżące podatki, nie licząc się wcale z sytuacją materialną poszczególnych płatników, nie biorąc pod uwagę ich zdolności płatniczej.

Obawiamy się, że jak tak dalej pójdzie, to pierwszym kandydatem na samobójcę wskutek „schudnięcia” będzie p. Wajntraub, „solidny” przemysłowiec pabianicki. (PP, 15 grudnia 1935)

Niesnaski

Niestety jest jeszcze w Pabianicach grupa ludzi, narodowości niemieckiej, którzy w gruboskórny, właściwy sobie sposób drażnią uczucia i obrażają polską rację stanu.

Ponieważ cenimy bardzo jedność i zwartość społeczną, przeto z tego i innych powodów, nie będziemy się rozwodzić w tej kwestii społecznej.

Powiemy tylko, że butą i chamstwem panowie ci nam nie zaimponują, gdyż to jest przejawem najniższej kultury. Natomiast dobroci i przyzwoitości naszej – jako gospodarzy nie wolno nadużywać.

Nie zmienimy ludzi takich jak Reinhold H. i jemu podobni, którzy w czasie okupacji niemieckiej bezczelnie obrażali nasze najzdrowsze uczucia. Pamiętamy jak ci panowie na zebraniach gospodarczych między innymi zmusili radnych Polaków do wygłaszania przemówień w języku niemieckim. Sam ówczesny burmistrz okupacyjny Dankwerst – jakkolwiek przychylił się do ich żądania, rumienił się.

Kończąc żądamy stanowczo od takich panów lojalności i bezwzględnego uszanowania wszystkiego co polskie. Tego kategorycznie żądamy. (28 lipca 1935)

Obława

W ubiegłą niedzielę, dnia 25 XI br. w wyniku obławy w naszym mieście na elementy wywrotowe, zostali aresztowani w mieszkaniu Suwary Antoniego, przy ul. Narutowicza 9: Chaim Dzbanek z Warszawy, Stanisław Pietrasiak, Antoni Drobniewski, Józef Myśliwiec, Jan Kubicki, Antoni Wszelaki i Władysław Marciniak.

Aresztowanych osadzono w tutejszym areszcie. Właściciel, w którym odbywało się zebranie ukrywał się dotychczas, jednak został ubiegłej nocy ujęty i wraz z wymienionymi przekazany do dyspozycji władz sądowych. (PP, 2 grudnia 1934)

Gruba ryba

Pan Weinstein, właściciel fabryki i pałacu przy ulicy Warszawskiej, jest znany w Pabianicach i okolicy, jako pierwszej „gildii” wyzyskiwacz. Nie honoruje umowy zbiorowej, kpi sobie z ustawodawstwa socjalnego i stale ma zatargi z tego tytułu z Inspekcją pracy.

Pan Weintraub, z przedwojennego zwykłego „handełesa” w krótkim czasie stał się bogatym przemysłowcem i w swojej sferze uchodzi za ”grubą fisch”.

Pan Weinstein nie lubi samochodu, bo to nie wygląda „bon ton” i dlatego rozjeżdża się po ulicach miasta eleganckim powozem, zaprzężonym w dwa „?szlachetnej krwi” rumaki. Kto ma powóz i konie musi mieć i stangreta. Stangret takiego fabrykanta, jakim jest p. Weinstein nie może wyglądać, jak pierwszy lepszy furman.

Sprawił tedy p. Weinstein swemu stangretowi liberię i wspaniały kaszkiet z pięciopałkową koroną, taką samą, jaką nosi służba autentycznych hrabiów i ma teraz złudzenie, że pochodzi: ”od tego szlachta, co wyginęła za króla Olbrachta”. (24 listopada 1935)

Harakiri

We wtorek, dnia 6 lutego br. miastem naszym wstrząsnęła straszna wiadomość o popełnieniu samobójstwa przez sekretarza Kasy Pogrzebowej przy Korporacji Majstrów Tkackich śp. Henryka Malinowskiego, zamieszkałego w Pabianicach, przy ul. Brackiej 13.

Denat popełnił samobójstwo przez rozcięcie sobie brzucha brzytwą, na sposób japoński.

Podczas choroby sp. Malinowski, kilkakrotnie w stanie przytomnym wyraził się: „Wendler (prezes Korporacji) chce mnie wsadzić do więzienia, cały majątek mi nie wystarczy”, „Stoi tutaj ta zmora i mnie męczy”.

We wtorek krytycznego dnia o godz. 9 rano, zona śp. Malinowskiego wyszła za interesami do miasta i zleciła opiekę nad chorym jego staruszce matce. Denat leżał w łóżku i czytał książkę „Niepokalane Poczęcie”. Uspokojona zachowaniem się chorego zeszła ona na chwilę na dół, po czym razem ze swoją synową, która w międzyczasie wróciła z miasta, udały się na górę do mieszkania, którego drzwi zostały zamknięte na haczyk od wewnątrz. Po wyważeniu drzwi, oczom obecnych ukazał się niesamowity i wstrząsający widok. Na podłodze leżał w kałuży krwi dogorywający śp. Malinowski z rozprutym brzuchem, z którego wypłynęły wnętrzności. (PP, 11 lutego 1934)

Raszpla

Pan Raszpla, jak wiadomo, przybył do naszego grodu ze świętej Galilei, gdzie psy chodzą boso, a wróble w ostrogach. Pan Raszpla – to chłop do rzeczy. Ma on dobry nos, dużo sprytu, a jeszcze więcej szczęścia. Słowem p. Raszpla urodził się w czepku.

Pan Raszpla ongi był bogobojnym człekiem. Najmilsza dla niego była rozmowa z księżmi jezuitami; za zaszczyt sobie poczytywał, gdy mógł uścisnąć pulchną rączkę księdza proboszcza z Kołomyi.

Zmieniły się czasy. Zmieniły się poglądy. Dzisiaj p. Raszpla jest towarzyszem rzucającym gromy na księży jezuitów, dzisiaj wszyscy stojący blisko p. Raszpli są koloru czerwonego.

P. Raszpla zaczął karierę u p. Łaznowskiego, przy ul. Narutowicza, którego fabryka leży bardzo blisko Związku Klasowego. Nic dziwnego tedy, że p. Raszpla w bardzo krótkim czasie zmienił swe poglądy. Czerwone powietrze buchające z kamienicy przy ul. Zamkowej 20, oszołomiło p. Raszplę. Zaczerwieniło mu się w głowie z powodu wolnego miejsca w Związku Klasowym, po p. Franciszku Gryzlu, który objął posadę burmistrza w Konstantynowie.

Marzenia p. Raszpli spełniły się co do joty. Człeczek z Kołomyi został pasowany na kierownika Związku Klasowego, a z czasem wszedł do rady Miejskiej, gdzie ongi teraz „broni” interesów robotników pabianickich.

Pan Raszpla przybył do Pabianic w jednych porteczkach. Po kilkunastu latach intensywnej pracy (czytaj: „pyskowanie”) dorobił się p. kierownik wcale niezłej fortunki. Mieszkanie p. obrońcy robotników – to istna bombonierka.

Na pewno sam p. dyr. Koschade jego wróg śmiertelny nie ma lepiej urządzonego gniazdka. Przebąkują w mieście coraz głośniej, że pan Raszpla kupił, gdzieś tam w Krakowie czy też w innej Kołomyi, domek. My ze swej strony uważamy to tylko za czczy wymysł wrogów p. Raszpli. Kamieniczka w takim Krakowie – to kupa pieniędzy, a przecież pensja miesięczna p. raszpli wynosi zaledwie jakieś tam 300 zł, oczywiście łącznie z dietami za „ciężką” pracę w Zarządzie Miejskim. (PP, 26 września 1937)

Macher

Od kilku miesięcy na terenie miasta żeruje na ciężkiej pracy pabianickich tkaczy gruby wampir Lubkiem lub Leonkiem zwany. Od chwili kiedy Lubek zaczął robić „grube” interesy, wyzyskując biednych tkaczy, staje się z każdym dniem (wraz z liczną rodziną) jeszcze grubszy. W dobie dzisiejszego kryzysu, który każdemu daje się we znaki, Leonek nie „kryzysuje”, bowiem z dużą głową zawsze dobrze. Interes Leonka polega na pośredniczeniu między drobnymi tkalniami a przemysłem łódzkim w otrzymywaniu roboty. Płacąc tkaczom bardzo niskie stawki, gdyż tysiąc złotych miesięcznie zgarnia dla siebie, Leonek popchnął do bankructwa wiele warsztatów pracy.

Nie dość na tym, że kosztem tkaczy Leonek nabija sobie kieszeń, nadto traktuje ich wprost po zwierzęcemu. Wypłaty tygodniowe za zrobienie towaru odbywają się w niesłychanych warunkach. Do ostatniej chwili wypłacał on zarobki w ciasnym prywatnym mieszkaniu przy ul. Warszawskiej. Kilkudziesięciu tkaczy po kilka godzin wyczekiwało na zapracowane grosze; ogonek taki ciągnął się często przez korytarz aż na ulicę.

Jako dowód przytaczam fakt, którego byłem sam świadkiem: w dniu 27 września br. około godz. 5 po południu przechodząc ulica P.O.W. (obecnie 3 Maja) usłyszałem krzyki z pierwszego pietra; przy oknie zauważyłem rozzuchwalonego Leonka, kłócącego się z jakąś kobietą. Zainteresowałem się bliżej tą sprawą i z ust czekających dowiedziałem się wprost nieprawdopodobnych rzeczy, a mianowicie: tego dnia z rana wyznaczona była wypłata, tymczasem Leonek dopiero późnym wieczorem raczył wrócić do domu narażając kilkudziesięciu tkaczy na wyczekiwanie w korytarzu.

Wśród interesantów zauważyłem także kobiety z małymi dziećmi na rękach. Zdarzało się też często, że po kilkugodzinnym czekaniu trzeba było odejść z kwitkiem, gdyż Leonek kazał przyjść innym razem. Na przykład, ostatnie wypłaty odbywały się w sobotę wieczorem. Po długim wyczekiwaniu okazało się, że pieniędzy brak. Leonek oznajmia, że jutro tj. w niedzielę wypłaci należności. Zaklął niejeden, że nawet święta nie może mieć spokojnego, ale cóż zrobić, bez pieniędzy – trudno. Zgłaszają się więc do swego „chlebodawcy” nazajutrz w niedzielę. Leonka oczywiście nie ma, służąca zaś oświadcza, że „Pan” wczoraj jeszcze pojechał do Łodzi, a wróci jutro dopiero, a pieniędzy naturalnie nie ma”.

Najwyższy już czas skończyć z tego rodzaju krętaczami i zlikwidować to niezdrowe dla naszego tkactwa pośrednictwo. Ciężary wszystkie, jak wysokie podatki, świadczenia socjalne itp. ponoszą tkalnie, a właściwy zysk czerpią tacy kombinatorzy, jak ”gruby” wyzyskiwacz.

Przemysłowcy łódzcy wiedzą o tym dobrze, że Pabianice tkają taniej niż Łódź, trafią więc sami bezpośrednio do tkacza, jak to w wielu wypadkach jest już praktykowane.

Kończąc, apeluję przede wszystkim do odnośnych władz, o ukrócenie samowoli podobnych wampirów, zaś do tkaczy pabianickich, o zajęcie odpowiedniego stanowiska wobec machera Leona vel Lubka. (PP, 10 listopada 1935)

Stürmer

Stürmer – ohydne to piśmdło jest ostatnio reklamowane w Łodzi i przez niektórych gazeciarzy specjalnie faworyzowane. I w Pabianicach ostatnimi czasy, księgarnia będąca własnością p. Wyrzykowskiego, b. enperowca, sprzedaje Stürmera. Codziennie w witrynie sklepowej wymienionej księgarni widnieje Stürmer, który jest gorąco propagowany przez p. Wyrzykowskiego i jego przyjaciół spod znaku swastyki. (PP, 25 kwietnia 1937)

Post

W związku z zatargami w fabryce p. Posta, na tle nieprzyjęcia do pracy starych robotników, Pan Inspektor Pracy wezwał w ubiegły poniedziałek do siebie na konferencję przemiłego pana fabrykanta, który jednak prawdopodobnie ze strachu nie stawił się na wezwanie.

Powtórną konferencję Pan Inspektor wyznaczył na sobotę, dn. 3 III br. w Łodzi i o ile Post, i tym razem się nie stawi – to trzecim razem będzie konferował już nie z Inspektorem, a dyrektorem bezpłatnego hotelu w Łodzi przy ul. Kopernika. (PP, 4 marca 1934)

Pan Post, właściciel fabryki przy ul. Warszawskiej, zamknął swoją „budę”, a to w tym celu, aby później mógł przyjąć wygodnych dla siebie robotników, którzy to ani be ani me. I tak też się stało, gdyż od kilku dni pan Post werbuje nowych tkaczy, a tych którzy zaglądali często do cennika i pilnowali, aby umowa zbiorowa była przestrzegana nie chce przyjąć z powrotem do roboty. Delegatów fabrycznych również nie przyjął, co wykracza przeciwko umowie zbiorowej z dnia 4 kwietnia br. Panie Post! Czy Pan już zapomniał o tych czasach, kiedy to Pan był takim samym wyzyskiwanym robotnikiem? Czy Panu nie wstyd łupić ze skóry swoich dawnych towarzyszy pracy? (12 listopada 1933)

Magrowicz

W firmie „Magrowicz” (fabryka mebli) robotnicy muszą pracować więcej niż 8 godzin, bez zapłaty za godziny nadliczbowe. Poza tym administracja fabryki, traktuje robotników ordynarnie.

Panie Magrowicz w Pabianicach ludzie dobrze pamiętają przedwojenne lata, kiedy to Pan chodził w cajgowych portkach. Utkwiła im również w pamięci sprawa dzwonów. (PP, 4 marca 1934)

Błota pińskie

Jest zupełnie zrozumiałym, iż przed wojną światową, burmistrzyna rosyjski, pijak i łapownik w jednej osobie, mało dbał o wygody mieszkańców naszego miasta, a w szczególności tam, gdzie się gnieździła nędza robotnicza. Zresztą nie mieliśmy najmniejszego wpływu na gospodarkę naszego miasta albowiem nie istniał wówczas samorząd miejski. Toteż nic dziwnego, iż nasze pieniądze z podatków, z reguły szły na rozbudowę miast rosyjskich, zaś miasta polskie tonęły w błocie i ciemnościach, swoim wyglądem przypominając osiedla ludzkie, raczej gdzieś w głębokiej Rosji, aniżeli kraju środkowoeuropejskim.

Po 17 latach samorządu miejskiego w niepodległej Polsce, a po 3 latach robót finansowanych przez Fundusz Pracy, już czas najwyższy, ażeby przystąpić do uporządkowania dzielnic robotniczych m. Pabianic, a przede wszystkim dzielnicy południowej, zamieszkałej w 90 proc. przez klasę pracującą.

Należy w przyszłym sezonie budowlanym bezwzględnie przystąpić do zabrukowania drugiej polowy ul. Łąkowej, przypominającej podczas deszczów jesiennych i roztopów wiosennych, błota pińskie, o głębokości dochodzącej w niektórych miejscach do poł metra. Ulica ta prawdopodobnie wzięła swoją nazwę od pobliskich łąk, ciągnących się nad rzeczułką bez nazwy – obok cmentarzy. Jeszcze przed 30 laty w miejscu, gdzie dzisiaj wznoszą się budynki mieszkalne, znajdowała się topiel zdradliwa będąca siedliskiem wszelkiego ptactwa wodnego.

Niewiele się zmienił od tego czasu teren, na którym ciągną się ul. Łąkowa, Piękna, Św. Krzyska i inne pomniejsze, przyległe do nich. Chyba tylko, że obecnie dzikie ptactwo wyniosło się na dalsze tereny błotniste – hen pod lasek, a miejsce jego zajęło ptactwo oswojone – domowe, które z równą przyjemnością igra wesoło na mokradle torfiastym dzielnicy południowej, łowiąc w jego licznych kałużach: żaby, rybki i inne gady i płazy.

Za endeckich magistratów był sobie taki pan ławnik – sprytny jucha ogromnie, który brukował te ulice przy których mieszkali jego pociotki, kumotry i ujki. A, że przy ul. Łąkowej i Pięknej, niestety nikt nie mieszka z rodziny pana b. ławnika, przeto toną one dotychczas w błocie.

Całe szczęście, że na jednej z tych ulic błotnistych, a dziwnym zbiegiem okoliczności przy ul. Południowej mieszka ławnik Zarządu Miejskiego p. Raszpla Władysław. Mamy tedy nadzieję, że może dzięki niemu nareszcie wydział budowlany zwróci swoja czcigodną uwagę na dzielnicę zamieszkałą przez tych, którzy chodzą pieszo i w dodatku w dziurawych butach. (PP, 10 listopada 1935)

Ordonówna na scenie Kina „Luna”

Przed kilkoma dniami Pabianice ogarnął szał. Czerwone litery afiszów zapowiadały jedyny występ Hanki Ordonówny. W domu, kinie, cukierni, na ulicy, jednym słowem wszędzie mówiono tylko o Ordonce. Nic dziwnego przyjazd jej poprzedziły prasowe echa jej sukcesów w kraju i zagranicą, megafony radiowe, szpalty gazet, płyty gramofonowe i wreszcie film. Aż wreszcie nadszedł ten moment „Polska pieśniarka”, artystka filmowa, niezrównana bohaterka „Szpiega w masce” ukazała się na scenie ”Luny”.

Widownia przepełniona. Tłumy. Komplet w dobie kryzysu. Quorum z naddatkiem. Tym się nawet dobrowolna Pożyczka Narodowa poszczycić nie może, bo i ona dala mniej niż się spodziewano. Takiej kasy nie zrobiłby nikt, nawet … nawet On. Oczywiście przede wszystkim nasi z całym magazynem futer. A co krzesło to Róża lub Hanka vel Chaja. Wreszcie ukryty za kotarą Boruński vel … uderzył w klawisze i w całej okazałej postaci ukazał się „Szpieg w masce”, lecz niestety bez maski.

I zgrzytem tłuczonych, rozbijanych garnków popłynęły jej pieśni. Głos chropowaty, przepity, ordynarny w swej sile niesympatycznego wyrazu robił swoje. Ewentualny nastrój recytowanych, śpiewanych utworów psuły całkowicie ordynarne ruchy, gestykulacja podwórzowej śpiewaczki, tak pamiętna z filmu „Szpieg w masce”.

Na program złożyły się piosenki: „Są w życiu takie chwile”, ”Czara goryczy”, „Telefon do nieba”, „Dzieci kapitana Granta”, „Wesele”, „Modlniczka”, „Teraźniejsza młodzież”, „Grenada”, „Wachlarz”, „Carioca”, „Sulamita”, „ O przyjdź już”, „Kobieta”, „Melodia Warszawy”, „Mein idisze Mame” i „Musisz”.

I zaczęły się trele. Mówiąc słowami tytułów piosenek „są w życiu takie chwile, że człek rad nie rad płacąc, musi jeszcze wypijać całą czarę goryczy”.

Taką czarą zawodu był właśnie cały spektakl. I wprost z małą Marysią, bohaterką jednej piosenki, chciałoby się założyć telefon do nieba i prosić Boga, by skończył katusze publiczności. A pieśniarka brnęła dalej poprzez „Wesele”, w którym jej głos znalazł dopiero swe naturalne ujście, poprzez „Modlniczkę”, „Teraźniejszą młodzież”, która na nieszczęście artystki posiada jeszcze jakiś smak artystyczny, aż dobiła do „Grenady”, w której wybuchła zaraza i rzeczywiście ze sceny rozchybotanej, rozedgranej wyzywającą namiętnością naigrywania się z publiczności, nie liczenia się z jej słuchem, bębenkami, płynęła zaraza.

Aż wreszcie zasłonięta „Wachlarzem” rozpuściła swe ręce i nogi i dalej do roboty: „Carioca”. W tym pokazała dopiero swój temperament artystyczny i swoją rasę. Kapitalne! Po mizernych, nieśmiałych oklaskach zapalono światło. Przerwa. Po kwadransie – dalszy ciąg.

Na pierwszy ogień ”Sulamita” – piosenka wschodnia – arabska, jak głosił program. I tutaj należy postawić pytanie – w którym miejscu to nazywa się piosenką, jeśli przez całe 7 minut słychać było dziwne jęki: ha hanaoka? I tak w krąg. I dlaczego to się nazywa piosenka wschodnio arabska? Siłą niewymowną pcha się do głowy myśl o tej zagadce rasowej, w której, aby trudniej było zgadnąć sens jej w postaci kanarka, powiada się, że pływa, wisi i jest słony. Jednocześnie na tle tej piosenki „Artystka” odtańczyła taniec … wschodni arabski, który mógłby być równocześnie właściwy Nalewkom czy innym Nowolipkom.

Ohyda, korkociągi, loopingi, beczki akrobaty – lotnika niczym są w porównaniu z tymi, pozbawionymi wszelkiego smaku artystycznego konwulsjami, mającymi imitować taniec. Minęły czasy, kiedy byle jaka golizna kapiących od tłuszczu bab ekscytowała wielu.

Dziś nikogo to już nie bierze.

I dziw, ze nikt – jak to miało miejsce swego czasu w Warszawie – w ciszę sali nie rzucił okrzyku: „Antek! Dobij ją, niech się nie męczy”.

Na szczęście kastaniety tłumiły dzikie, wschodnio arabskie krzyki i wycia ”artystki”. I kiedy na zakończenie w efektownym pas podniosła ręce do góry, z piersi słuchaczy popłynęło westchnienie: ”Boże, wysłuchaj ją, niech zamilknie”.

Program uratowały od całkowitego skandalu trzy piosenki: ”Melodia Warszawy”, „Kobieta” i „Die idisze mame”. Ale czy to już daje sławę, karierę, tytuł „polskiej pieśniarki”? Czy tu w ogóle można mówić o jakimś smaku artystycznym, stylu oryginalnej interpretacji? Na pewno nie! Można jedynie mówić o specyficznej dla niej manierze, przechodzącej w rozwydrzenie, rażący, wyzywający tupet parweniusza. A gdzie dystynkcja w prostocie i prostota dystynkcji – jak mówiły słowa piosenki?

Niestety, tego u Ordonki darmo szukalibyśmy. I jak na ironię, ta właśnie „artystka”, która w interpretacji, głosie, ruchach nie ma nic wspólnego z typem polskim, nosi właśnie pseudonim „Hanka Ordonówna”. Bolesna ironia. I jeszcze jedno pytanie, dlaczego występowała ona w filmie polskim, nic dziwnego. Tyle tam przecież tkwi ludzi bez głosu i talentu, że jedna więcej „diva” balastem nie będzie. Ale gdzie tkwi tajemnica jej powodzenia, sławy, kariery? Kto wie, czy kluczem do sezamu popularności nie jest „Die idisze mame?”. (PP, 2 grudnia 1934)

Akademia

Organizacja Sjonistyczno – Rewizjonistyczna w Pabianicach urządza w sali p. Budzińskiego akademię żałobną w intencji 15-ej rocznicy bohaterskiej śmierci kapitana Józefa Trumpeldora. Na program składają się przemówienia okolicznościowe wygłoszone przez pp. dr. Lipmana (z Warszawy), inż. Elperna (z Łodzi) i red. Henryka Tajcha, żywe obrazy, recytacje, sztuka dramatyczna z M. Łaznowskim i Obuchowską w głównych rolach, śpiew, muzyka. Ze względu na bardzo bogaty program akademia budzi wielkie zainteresowanie wśród społeczeństwa żydowskiego. (PP, 5 marca 1933)

Trupiarnia

Na miejscowym cmentarzu katolickim w miejscu przeznaczonym grzebanie zmarłych, niepojednanych z Bogiem, stoi od kilkudziesięciu lat, mały domek z cegieł, zwany popularnie przez ludność – trupiarnią.

Niesamowity ten budynek, zwany także prosektorium lub morgą, wywołujący u zabobonnych ludzi uczucie lęku, przeznaczony jest na dokonywanie sekcji zwłok samobójców i zmarłych wskutek nieszczęśliwych wypadków.

Zwykle po dokonaniu sekcji, zwloki pozostawione są w trupiarni aż do pogrzebu, o ile zmarły nie ma rodziny. Majestat śmierci, bez względu na to, czy zmarły był samobójcą czy inną zginął śmiercią, wymaga, aby zwłoki człowiecze, aż do pogrzebania ich w miejscu wiecznego spoczynku, nie były traktowane, jak padło zwierzęce.

Toteż miarodajne czynniki winny niezwłocznie przystąpić do gruntownego remontu trupiarni, która przedstawia obraz nędzy i rozpaczy i która, jak się dowiadujemy z wiarygodnych źródeł, służy włóczęgom za chwilowy nocleg, a miejscowym szumowinom za miejsce gry w karty i do schadzek miłosnych.

Dane powyższe, są tym bardziej prawdziwe, z uwagi na niedawny fakt profanacji cmentarza katolickiego, kiedy to pabianiccy rycerze noża obrali sobie cmentarz za miejsce schadzek miłosnych, połączonych z pijatykami. (PP, 12 listopada 1933)

Pomnikomania

Sławetny gród Pabianice, nad rzeką Dobrzynką, o którym wspominają stare kroniki, nie może stać na szarym końcu miast. Koniecznie w Pabianicach musi być pomnik. W Pabianicach już wszystko jest, tylko niestety pomnika jeszcze nie ma. Pomnik – postać żołnierza polskiego ma wyrażać symbol Niepodległości i Wolności. Pięknie. Każdy z upragnieniem czekał niepodległości a nade wszystko wolności – tylko, że wolności to wcale nie widzimy. Widzimy natomiast co innego.

Czyżby zamiast pomnika, na który już od kilku lat zbiera się w Pabianicach, poza Pabianicami a nawet w Ameryce dobrowolne datki, nie było wskazane wybudować przytułek dla starców, którzy wyrzucani na bruk przez rekina – kapitalistę zmuszeni są żebrać na stare lata. Czyżby zamiast pomnika żołnierza nie lepiej byłoby ufundować kilka stypendiów dla naszej młodzieży uniwersyteckiej, która o chłodzie i głodzie się uczy.

Na magistracie pabianickim wmurowano w 1917 r., popiersie Tadeusza Kościuszki. Tablica jest skromna, tak jak Kościuszko był skromny. Ci, którzy ufundowali ten skromny pomnik na pewno o tym pamiętali, ale były to inne czasy. Dzisiejsi ludzie to inni ludzie. ( PP, 2 kwietnia 1933)

Dychto

W Pabianicach jest kilku odznaczonych Krzyżem Virtuti Militari, a na pewno kilkudziesięciu odznaczonych Krzyżem Walecznych. Przed rokiem zgłosił do przewodniczącego robót publicznych – ławnika miejskiego Samuela niejaki p. Dychto – kawaler Virtuti z prośbą o zatrudnienie go na robotach publicznych. Ponieważ instrukcja wojewódzka (p. Samuel pasjami lubi zasłaniać się instrukcjami) nic nie mówiła o zatrudnianiu takich ludzi na robotach publicznych p. Samuel załatwił odmownie. Trzeba było dopiero interwencji i pisaniny do Urzędu Wojewódzkiego, aby instrukcję zmienili na korzyść kawalerów Virtuti Militari.

Na tłustych posadach rozpościerają się tacy obrońcy ojczyzny, których w 1920 r. musiało 6 żandarmów w nocy z łóżka brać do wojska, a jak na ironię ci, którzy nie za intendenturę, nie za tabory, nie za pracę po kancelariach wojskowych, a za znojną służbę frontową i odwagę otrzymali najwyższe odznaczenia, muszą jeść z łaski wasserzupkę lub na stawie, ciężko z łopatą pracować 2 dni w tygodniu. (PP, 2 kwietnia 1933)

Endecja i Żydzi

Na ostatnim posiedzeniu rady miejskiej wniosek uchwalenia podatku od nieruchomości, mający na celu ogólne wzmocnienie budżetu, a w szczególności – zdobycie pieniędzy na zatrzymanie w pracy przez okres zimowy jedynych żywicieli rodzin – został odrzucony na skutek połączenia się grupy Sokołowskiego, Wendlerowców, Stronnictwa Narodowego i … (o zgrozo) Żydów. Namacalny dowód wspólnoty interesów, choćby nawet Żydzi przyszli do Stronnictwa Narodowego, a nie Stronnictwo Narodowe do Żydów (nie kupujcie u Żyda, ale Żyd u „katolika”- zgodnie z powyższą receptą – może). Dlatego Żydzi kupili głosy endeckie, które widząc w tym własną obronę i korzyść – sprzedały się jak prostytutka – dla zysku… A może to ów symbol o miłowaniu nieprzyjaciół – podjęty praktycznie w typie faryzeuszowskiego samarytanizmu: ja ci chcę dać łyżkę ciepłej zupy – a ile mi dasz?

W związku z tym, że Żydzi są na ogół tchórzliwsi – można posądzić Stronnictwo Narodowe o łatwość „pojednania” za pomocą świetnego chwytu w rodzaju Ślepego Maksa i Tasiemki (terror): bij Żyda!

A w całej tej piekielnej gmatwaninie jednego zaprzeczyć się nie da: wspólnoty interesów kapitalistycznych Żyda i Endeka, interesów, których bezpieczeństwo gwarantuje własną krwią ciemną, jak on sam – polski chłop i robotnik, który nie wie, że endek gotów z diabłem zawrzeć transakcję – byleby korzystna była, i jednocześnie zdolny jest deklamować do ludzi głodnych, że jeśli „zlikwidują” Żyda – będą prawdziwymi synami ojczyzny, gdyby jednak uderzyli endeka – zostaną po wieczne czasy komunistami. Pilnie i zazdrośnie strzegąc prawa własności prywatnej – bezczelnie miotają plugawą (zachłanną) dłoń w biedny rynkowy stragan żydowski. Nic więc dziwnego, że odrzuceniem wniosku podanego przez radnych Polskiej Partii Socjalistycznej – narażono kilkadziesiąt rodzin na bezrobocie i zarazem uchwalono „pomyślny” podatek komunalny od nieruchomości (broniący w treści kamieniczników – zubażający budżet miejski na sumę około zł 20. 000). Fakt powyższy dowodzi niezbicie, że proletariat miast i wsi jest jeno mierzwą pod gnój zamożnego żywota.

(..) Lekceważenie kwestii bytu robotnika jest o tyle znamienne, że kwestia ta powinna stanowić jedną z wytycznych ideologii Stronnictwa Narodowego. Znany jest „miłosierny” fakt sprzeciwu w sprawie zakupów odzieży dla najuboższej dziatwy na zimę, ze względu na to, że odwiedzano sklepy żydowskie (taniej). Sprawunków potrzeba było wiele, pieniędzy było grubo mniej – dzieci marzły, a „katolik i patriota” tryumfował. (PP, 22 listopada 1936)

Terror młodych

Tak zwani „młodzi” ze Stronnictwa Narodowego, od dłuższego czasu stali się istną plaga m. Pabianic. Młodym ludziom – inaczej: młodzieży , żółtodziobom, niedowarzonym młodzieńcom, nie przygotowanym należycie do życia, należałoby wiele wybaczyć. Atoli ”młodzi” endecy, drągale pod wąsem (wśród których wielu jest żonatych i dzieciatych) absolutnie nie zasługują na pobłażanie za swą robotę chuligańską, przejawiającą się w napadach na spokojnych mieszkańców miasta, a packaniu farbą płotów i domów, rozbijaniu imprez dochodowych, wreszcie w złośliwym, żakowskim zdejmowaniu szyldów znad witryn sklepowych.

Władze bezpieczeństwa publicznego winny z całą bezwzględnością przystąpić do likwidacji szajki „młodocianych” łobuzów z ul. Garncarskiej, hasających w naszym mieście na koniku antysemityzmu, albowiem pod płaszczykiem antysemityzmu „młodzi” i „starsi” z Obozu Narodowego dążą do objęcia w swe klerykalno-kapitalistyczne łapy, władzy w Polsce, ku zwiększeniu pognębienia szerokich mas pracujących.

Nowa Prawda

Próbny numer Prawdy Pabjanickiej ukazał się w grudniu 1932, natomiast pierwszy numer PP nosi datę 8 stycznia 1933. Jednakże już wkrótce współpracownicy redaktora Sławińskiego postanowili wydawać dwutygodnik – Nowa Prawda Pabjanicka.

(…) Od chwili powstania Prawdy Pabianickiej, tj. od grudnia 1932 roku musiałem staczać formalne walki z moimi ówczesnymi kolegami redakcyjnymi, którzy kryjąc się tchórzliwie za moimi plecami, chcieli drukować paszkwile z życia osobistego, na pewne znaczne osobistości m. Pabianic. Mocą mojej odpowiedzialności, z małymi wyjątkami nie dopuściłem do tego.

Charakterystycznym faktem jest, że ci panowie w związku z trzema konfiskatami Prawdy Pabjanickiej w marcu br. (za artykuły o krwawym piątku) udali się do p. Starosty w Łasku ze skargą na mnie, że ja byłem autorem skonfiskowanych artykułów, że ja ich terroryzowałem, byłem dyktatorem etc. Prosili również o odebranie mi prawa wydawania gazety, a nawet spowodowali przez swoje niecne intrygi to, że zmuszony byłem drukować gazetę w Łodzi, przez co naraziłem się na poważne straty materialne. Historia się powtarza, mówi przysłowie. Obecnie i oni, drukują swoją gazetę w Łodzi, lecz z innych powodów, bo za nieuregulowanie należności za drukowanie gazety u p. Stefana. Ale mniejsza z tym. Chcę jeszcze jedno dodać.

Chcę jeszcze jedno dodać. Szanowni moi przeciwnicy, gdyż muszę ich tak teraz nazywać, zrobili plajtę z Nową Prawdą Pabjanicką, której ostatnio nikt nie chciał czytać. Więc w te pędy do Narodowej Partii Robotniczej o subsydium, które otrzymali z warunkiem, że podporządkują się całkowicie dyrektywom tej partii. NPR, trzeba przyznać, mająca sprytnych prowodyrów, skwapliwie ofertę przyjęła, z uwagi na zbliżające się nowe wybory samorządu miejskiego, tym bardziej, że tym panom ostatnio zaczął się grunt pod nogami usuwać za ich dwulicową prace w Związku „Praca” i chaotyczną gospodarkę w magistracie. Mając gazetę w ręku panowie z NPR przede wszystkim mają zamiar załatwić , wypróbowaną przez siebie nieuczciwą metodą walki, ze mną swoje porachunki, produkując na mnie nikczemne paszkwile.

Wiedzą ci panowie spod pseudo-robotniczego sztandaru, że nie wrócą już do pełnych żłobów, że robotnicy dosadnie przekonali się o ich krętackiej robocie, zdążającej do zapewnienia im osobistych materialnych korzyści; dlatego też nie liczą się z rodzajem broni, aby dopiąć celu.

Otumanieni dotychczas robotnicy, ocknęli się nareszcie z kilkunastoletniego letargu nieświadomości i przy przyszłych wyborach spełnią swój obowiązek, jak przystało na uświadomionych robotników.

Na zakończenie dodam, że prowadzę gazetę o własnych siłach. Nikt mnie nie finansuje i lansowane pogłoski, jakobym otrzymywał subsydium od PPS są wyssane z palca – kolportowane przez moich przeciwników.

To, że otrzymałem bezinteresownie lokal w Domu Robotniczym, a następnie w Związku Klasowym, dzięki życzliwości p. Raszpli, dowodzi, że Prawda Pabjanicka, cieszy się sympatią szerokich mas robotniczych, w jedynym prawdziwie broniącym spraw robotniczych, Związku Klasowym (na płatny lokal nie mogę sobie na razie pozwolić). Zresztą jestem osobiście poglądów lewicowych, co z satysfakcją wyznaję i raczej wolę opowiedzieć się przy PPS niż przy pseudo-robotniczej partii za jaką ogólnie uważana jest Narodowa Partia Robotnicza.

Chcecie mnie panowie z „Nowej Prawdy” sprowokować – wiem o tym, lecz nie pójdę tą śliską drogą. Piszcie o mnie co wam się żywnie podoba. Mam dla was tylko pogardę i milczenie. (PP, 2 lipca 1933)

Film plastyczny w kinie „Oświatowym”

Spokojny Obywatelu Pabianicki!

Zali wiesz, że na Twój spokój świąteczny, na Twą tradycję, wreszcie, na Twą wypróżnioną przez miłą małżonkę, kieszeń, szykuje się zamach?

I o zgrozo! Zamch ten szykują ci, którzy właśnie powinni stać na straży bezpieczeństwa Twej kieszeni, Twego domowego ogniska.

Ojcem świątecznego zamachu jest Zarząd Miejski. On to bowiem wyłonił instytucję kin miejskich, która czyha na ogołocenie Cię z 54 gr co tydzień.

To ta instytucja zakłóca spokój publiczny, sprzedając na święta Wielkiejnocy, film plastyczny. I nic nie powiesz – Ojcze Rodziny!

Twa żona, Twe dzieci nie dadzą Ci spokoju. I słusznie. Albowiem jest rzeczą pożyteczną pozna

najnowsze zdobycze techniki. A taką jest trójwymiarowy film, który demonstrowany będzie w kinie „Oświatowym”.

Jak nam zapowiadają będzie to rewelacja sezonu. Dzięki specjalnej konstrukcji obiektywu i okularom (które za 5 gr trzeba nabyć w kasie kina) zobaczymy dziwy nad dziwami : woda będzie się lała na Ciebie (ale nie zamoczy), piękna dziewczyna występuje z ekranu i siada CI prawie na kolonach (radzę kup żonie balkon, a sam weź parter), piłki przelatują nad Twą głową … Ale co tu Ci będę dużo pisał. Przeczytaj afisze i … veni, vidi… tylko nie fugi (nie uciekaj), bo nic Ci nie grozi. (PP, 28 marca 1937)

Herman Faust

W sobotę, dnia 10 kwietnia rb. o godz. 7 wieczorem, zmarł jeden ze znanych w Pabianicach, a tak rzadkich w tej sferze filantropów - błogosławionej pamięci Herman Faust.

Zmarły był jednym z tych, którzy w stosunkach z robotnikami potrafili zachować umiar i takt, a wśród swego środowiska cieszyli się szeroką sympatią, czego dowodem był udział w kondukcie pogrzebowym około czterotysięcznej rzeszy.

W poniedziałek o godz. 12 zwłoki z domu żałoby zostały przewiezione do synagogi przy ul. Bóźnicznej, karawanem, który przysłała łódzka Żydowska Gmina Wyznaniowa. Chcąc okazać zmarłemu wdzięczność za zasługi położone dla Gminy Żydowskiej, rabin Alter osobiście odprawił nabożeństwo żałobne.

Przed cmentarzem przyjaciele zmarłego wzięli trumnę na własne barki, aby zanieść ją do grobu.

Przed wejściem na cmentarz kantor pabianicki przy współudziale chóru Łódzkiej Synagogi wykonał przejmujące pienia żałobne.

Nad grobem mowę wygłosił dyr. Banku Kredytowego pan Klajnman, żegnając zmarłego i przedstawiając jego dużą a pożyteczną działalność dla m. Pabianic, dzięki której niejedni z dna nędzy wyrwani zostali.

B. p. Herman Faust cieszył się popularnością także i w Łodzi, skąd na żałobny ten obrzęd przybyło wielu jego przyjaciół. Zaznaczyć musimy, że pogrzeb odbył się dopiero w poniedziałek, a więc na trzeci dzień po śmierci, gdyż oczekiwano córki, która wreszcie o godz. 8 rano przybyła z zagranicy samolotem. (PP, 18 kwietnia 1937)

Nędza robotnicza

Życie robotników w obecnych warunkach jest ciężką wegetacją. W obecnym czasie ojciec rodziny, zarabiając od 3 do 10 złotych tygodniowo, nie jest w stanie utrzymać swej rodziny, składającej się często z kilku osób. Jest stwierdzone, że w ciągu 10 tygodni ani razu zarobek robotnika nie przekroczył 10 złotych.

Zachodzi pytanie, jak on ma wyżywić żonę i troje dzieci. Z obliczenia wynika, że na jedną osobę przy zarobku 10 złotych tygodniowo, wypada 2 zł tygodniowo, czyli dziennie 28 i pół grosza. Za 28 groszy kupić można 1 kg chleba i 1 kg kartofli, zaś o zaspokojeniu innych potrzeb mowy być nie może.

Są też wypadki, że robotnik wychodzi z fabryki, jak to miało miejsce w jednej z bardzo poważnych i znanych na terenie Pabianic firm, po potrąceniu komornego i za opał, z kilkunastoma groszami. W mniejszych fabrykach stan ten przedstawia się jeszcze gorzej. Często robotnik w czwartek opuszcza fabrykę bez tygodniówki. Właściciele fabryk tłumaczą się tym, że opłacać muszą wyższe podatki i świadczenia, wobec czego nie mogą podwyższyć stawki, ale zapominają o jednym, że robotnicy widzą ich nagle wzbogacenie się kosztem tego wynędzniałego pracownika.

Ażeby się uchylić od płacenia skarbowi podatków, fabrykanci utworzyli akcje, zaś każdy akcjonariusz jest dyrektorem oddziału i pobiera wysoką pensję. Oprócz dyrektorów przyjmuje się do fabryk administratorów, kalkulatorów, kierowników i wielu innych, aby w ten sposób wygórować procenty, a obniżyć zarobki robotników.

Co miesiąc redukuje się zarobki lub robotników, zaś pozostali podołać muszą za siebie i zredukowanych towarzyszy. Jeden z fabrykantów, będąc członkiem Podkomitetu Grodzkiego do Spraw Bezrobocia stwarza bezrobocie puszczając fabrykę na 12 godzin na dobę. Takich fabryk, w których można zatrudnić jeszcze 50 proc. robotników jest kilka; na razie ich nazw nie wymieniamy, ale gdy właściciele tych fabryk nie zaprzestaną zmuszać robotników do pracy po 16 godzin na dobę, podamy ich nazwy do publicznej wiadomości. (PP, 5 lutego 1933)

Pisemko

Prawda Pabjanicka drukowała dotychczas do 900 egzemplarzy i cały nakład był zawsze sprzedawany w sprzedaży ulicznej przez biuro dzienników p. Zatorskiego. Były wypadki, że nawet nakład w wyższej ilości okazał się za mały. Gazeta Pabianicka (nie wiemy ile drukują), rozchodzi się w sprzedaży ulicznej – tylko od 33 do 100 egzemplarzy. Redakcja Prawdy Pabjanickiej składa się z kilku utytułowanych panów doktorów, profesorów itd., którzy nic nie robią, a tylko zajmują się przedrukowywaniem artykułów z innych gazet oraz drukowaniem nadesłanej korespondencji.

Dziwne się wydaje, że mimo tak „intensywnej” pracy tylu uczonych panów Gazeta Pabianicka jest tak mało poczytna.

Czytelnicy sami osądzą, która z tych gazet zasługuje na nazwę „pisemka”. (PP, 5 listopada 1933)

Wigdorowicz

W marcu 1931 r., zmarł znany i ogólnie szanowany na bruku pabianickim, obywatel wyznania mojżeszowego Henoch Wigdorowicz. Wówczas Aguda (Ortodoksi) z mianowanym przez starostwo komisarzem p. Uszerem Sternem, zażądała od rodziny zmarłego za grób 2000 dolarów (18 tys. zł) mimo, ze najwyższa opłata za grób wynosiła wówczas tylko 500 zł. Pertraktacje rodziny zmarłego z p. Sternem nie dały pozytywnego rezultatu, wobec czego zdecydowano pochować b. p. Wigdorowicza bez zezwolenia gminy. Tym bardziej, że było to w przeddzień żydowskich świąt wielkanocnych, a rytuał religii żydowskiej nakazuje pochować zmarłego w ciągu 24 godzin.

Po pewnym czasie, bracia Josek i Abram Joskowiczowie przy pomocy kamieniarza Symchy Grossglücka, między grobem Wigdorowicza a grobem ich krewnych postawili samowolnie mur o wysokości dwóch metrów, przy czym kopiac fundament na mur otworzyli grób, że było widać zwłoki.

Rodzina b. p. Wigdorowicza złożyła skargę do Prokuratury na braci Joskowiczów i kamieniarza, w rezultacie czego, w dniu 15 bm. odbyła się w tutejszym Sądzie Grodzkim rozprawa. Wdowa po zmarłym, wystąpiła na tejże rozprawie jednocześnie z oskarżeniem posiłkowym.

Oskarżonych bronił p. mecenas Kempner z Łodzi, zaś w imieniu powodów występował p. mec. Teitelbaum z upoważnienia p. mecenasa Landaua.

Rozprawa została odroczona.

Trzeba zaznaczyć, że z chwilą odzyskania Niepodległości b. p. Wigdorowicz objął prezesostwo gminy wyznaniowej żydowskiej i jednocześnie był wybrany do rady miejskiej. W radzie miejskiej b. p. Wigdorowicz piastował mandat radnego przez 9 lat. Podczas okupacji niemieckiej, był on sędzią Sadu Pokoju w Pabianicach. (PP, 21 marca 1933)

Wyzyskiwacz

W posesji, przy ul. Sienkiewicza 5, będącej własnością p. Arndta, zamieszkuje w ciemnej komórce p. Andrzej Powroźnik z córką, który trudni się wyrabianiem drewnianych podeszew do trepów. Komórka pełna dziur, przez które podczas deszczu leje się strugami woda, służy p. Powroźnikowi za pracownię i zarazem za kuchnię, jadalnię i salon. P. Powroźnik jest ubogim człowiekiem i na taki luksus, jak lóżko go nie stać; sypia zatem razem z córka na barłogu.

Nędza żre go do szpiku kości.

Pan Arndt, właściciel domu, mówiąc nawiasem zamożny człowiek, pobiera od nędzarza Powroźnika za dziurę, gdzie każdy szanujący się pies nie chciałby mieć swego legowiska, tytułem komornego aż 10 zł miesięcznie. Kilkakrotnie p. Powroźnik zwracał się do gospodarza z prośba o obniżkę czynszu, wskazując na ogromną nędzę, jaką cierpi niezasłużenie ze swoim dzieckiem.

Nie pomogły prośby nędzarza, łzy bezbronnego pariasa. Nieczuły na biedę ludzką, człowiek o kamiennym sercu, nie wzruszył się łzami trepiarza i jego córki. Odwrotnie – komorne podwyższył mu o 1 zł miesięcznie.

Takich wypadków w Pabianicach jest więcej, często się słyszy o eksmisjach biednych robotników. Często się widzi. Jak władza wyrzuca na ulicę graty eksmitowanego.

Oj! Panowie kamienicznicy źle się bawicie, wam chodzi o zyski, a nam o życie. (PP, 21 marca 1933)

Imieniny Marszałka

W związku z imieninami Marszałka Józefa Piłsudskiego w dniu 19 marca br. Komitet Obchodu Imienin rozda dziatwie szkolnej słodycze.

Bezrobotni korzystający z akcji dożywiania Lokalnego Komitetu Funduszu Pomocy Bezrobotnym otrzymają w dniu imienin lepszy obiad. (PP, 19 marca 1933)

OWP

Prawdopodobnie Obóz Wielkiej Polski – bo chyba nikt inny – w niedzielę, dnia 11 bm. wywołał przy zbiegu ulic: Zamkowej i św. Jana ostre starcie z Żydami. W mrokach nocy (około 12-ej) – hitlerowskie rozbestwienie uszło bezkarnie.

Dnia 14 bm. w parku im. Słowackiego nastąpiło znaczne poturbowanie (krwawe) Żyda. Sprawca przed przybyciem policji – umknął. Zbiegowisko zlikwidował żydowski strach i policja. (18 czerwca 1933)


Partyjniactwo

Na terenie Pabianic, obok Polskiej Partii Socjalistycznej, poważną rolę odgrywał Narodowy Związek Robotniczy (utworzony w Królestwie Polskim w 1905 r.), który w 1920 r. przekształcił się w Narodową Partię Robotniczą, działającą do 1937 r. Narodowa Partia Robotnicza była rozrywana sporami między skrzydłem endecko-chadeckim a skrzydłem socjalistyczno-komunistycznym. W kręgu lewicy NPR powstała w 1933 r. Partia Narodowych Socjalistów.

Pierwsze konfrontacje między robotnikami socjalistami a robotnikami narodowcami wystąpiły już w 1905 - 1907 roku, a następnie w 1918 oraz w kolejnych latach.

Redaktor Edward Sławiński był bezlitosnym krytykiem robotników, będących zwolennikami solidaryzmu społecznego. Podkreślał zwłaszcza patologię działalności partyjnej tzw. pseudo-robotników. Pisał:

Nie sposób pominąć milczeniem faktu wielkiej przegranej jaką wyniosła z ostatnich wyborów do rady miejskiej, Partia Narodowo-Socjalistyczna w Pabianicach, która, jak wiadomo, powstała na gruzach dawnej Narodowej Partii Robotniczej, zapisanej w historii walką o niepodległość w 1905 r.

Abstrahując od przyczyn klęski, wypływającej z samej ideologii Partii Narodowo-Socjalistycznej, identyfikowanej w Polsce z hitleryzmem, musimy stwierdzić, że na tę niebywałą porażkę wyborczą złożyły się smutnej pamięci kilkunastoletnie rządy Narodowej Partii Robotniczej w byłym Magistracie i Kasie Chorych, oraz silne tarcia w lonie samej partii trwające od dłuższego czasu, a które uzewnętrzniły się tuż przed samymi wyborami, przez wystąpienie z partii kilku jej „półbogów”.

Kto by przypuszczał przed kilku laty jeszcze, kiedy Narodowa Partia Robotnicza dzierżyła hegemonię w rządzeniu miastem, Kasą Chorych itd., jednocząc w swych szeregach takich asów, jak: p. dr Eichler, p. Feliks Papiewski, p. Kazimierz Staszewski, p. Konrad Skowroński, p. Dajniak i wielu innych, że zejdzie ona, mówiąc wulgarnie, na psy. Kto? Nikt – zapewne. A jednak stało się.

Pominąwszy już osobę p. dr Eichlera, który był swego czasu czołowym przedstawicielem NPR, a który, wtrącając nawiasem, był również ruchliwym członkiem przedwojennej endecji, zwróćmy uwagę na kilku innych leaderów tej partii, jak p. Skowrońskiego, p. Dajniaka i Wypycha, którzy w przeddzień walnej bitwy, zdezerterowali z szeregów macierzystego oddziału walcząc po stronie przeciwnej. Wszakże ci panowie – to wychowankowie NPR i jej tylko oni zawdzięczają lub zawdzięczali wysokie stanowiska, które nawet po dziś dzień piastują. Zdawałoby się, że p. Dajniak, p. Skowroński, p. Wypych i im podobni, którzy dzięki partii wybili się na ludzi, powinni pamiętać o swojej „troskliwej matce”, która ich przyhołubiła, wychowała i dała im „fach” do ręki. Nieoczekiwanie życie pokazało inaczej.

Narodowa Partia Robotnicza, od zarania niepodległości Polski, poprzez ostatni dziesiątek lat, której działalność polityczna wkroczyła wybitnie na teren Związku zawodowego „Praca”, a nawet sięgnęła poważnie do Stowarzyszenia Spółdzielców „Społem”, skupiła pod swoim sztandarem poza nieliczną garstką robotników – do niej ideowo ustosunkowanych, różnego rodzaju karierowiczów: półinteligentów i półanalfabetów. Wówczas to Narodowa partia Robotnicza była jakoby biurem pośrednictwa pracy, a właściwie instytucją rozdawnictwa posad, gdzie taki półinteligent lub półanalfabeta, noszący obowiązkowo w zanadrzu książeczkę partyjną, z uwidocznionymi na niej zapłaconymi składkami miesięcznymi, za „szczekanie na wiecu”, agitację wyborczą lub „pukanie” z rewolweru partyjnego do przeciwników politycznych, otrzymywał posadę w magistracie lub w Kasie Chorych, bez względu na wykształcenie i zawód.

NPR kierowana przez p. Mieczysława Tomczaka, trzeba przyznać obiektywnie, zdolnego polityka, a w szczególności stratega partyjnego po każdych wyborach samorządowych uzyskiwała w Magistracie lub Kasie Chorych, pokaźną ilość foteli rządzących i w konsekwencji – coraz większą ilość posad: kierowników, referentów, biuralistów i woźnych. Takie homo-matoł, opatrzony stemplem NPR, zaczynał od czyszczenia spluwaczek, a kończył w tempie iście amerykańskim na stanowisku Pana Dyrektora, gdzieś w Zelowie, czy też w innym Łasku.

Natomiast młodzież pabianicka rekrutująca się ze sfery pracującej naszego miasta, po ukończeniu średnich zakładów naukowych, a nierzadko wyższych, musiała siłą faktu imać się pracy fizycznej, albowiem – nie wyksztalcenie, nie zasadnicze uzdolnienia były brane pod uwagę u kandydata do takiej czy innej pracy, a kwalifikacje partyjne.

Robak rozkładu na gruncie ideowym zaczął toczyć NPR od kilku lat, kiedy to jej przywódcy – posłowie zdradzili robotników na terenie Sejmu, rozbijając wspólnie z „większością” ustawodawstwo socjalne, z takim mozołem zdobyte przez rządy robotnicze. Od tej chwili następują, jeden po drugim, rozłamy w partii i w rezultacie przekształcenia już strzępu dzisiejszej NPR na Partię Narodowo-Socjalistyczną.

A cóż się stało z tą falangą krzykaczy spod znaku dawnej NPR, którzy w czasie prosperity partii gardłowali na każdym rogu ulicy na jej cześć i życie za nią by oddali? Gdzie są ci panowie, wyniesieni na wysokie stanowiska i dobre posady legitymacja partyjną.

Nędzni tchórze, zmieniający swe poglądy polityczne jak kameleon barwę skóry, zdezerterowali spod sztandaru, pod którym jeszcze niedawno tak dumnie kroczyli. Dla żłobów wstąpili do partii – dla żłobów ją zdradzili, gdyż czuli się w żłobach zagrożeni.

Każda partia polityczna, która skupi w swoich szeregach osobników, którym jako jedyny cel przyświeca w życiu: własna majątkowa korzyść, ludzi, którzy sprzedają się za judaszowe srebrniki musi się, prędzej czy później rozpaść w gruzy.

Zmierzch „bogów” pabianickich już nastąpił a niezadługo zakryje ich mrok zapomnienia.

Z ciemności, przemocy i gwałtu, zajaśnieje jutrzenka złota, której cudne, przepiękne promienie wolności będą przyświecać ludzkości świata, po wieki wieków (autor ma myśli - Socjalizm). (PP, 9 września 1934)

Wszy

Towarzystwo Eksportu Drobiu w Pabianicach przechodzi obecnie reorganizację w związku z czym drobiarnia stanęła na przeciąg 2 tygodni.

Po ponownym uruchomieniu, robotnicy mają być przyjęci na innych warunkach niż dotychczas, oczywiście lepszych. Władze sanitarne naszego miasta winny zwrócić uwagę na wszy, które milionami przechodzą, podczas skubania drobiu na robotnice i zawleczone bywają do ich domów, skąd rozchodzą się po całym mieście. Pamiętajmy o tym, że wszy są rozsadnikami chorób zakaźnych. (PP, 9 września 1934)

Reklama

Sławiński zachęcał pabianiczan do reklamowania swoich usług i produktów w prasie lokalnej.

Nie tylko kryzys gospodarczy spowodował upadek handlu i przemysłu w Polsce. Do zubożenie naszego kupiectwa przyczynił się również brak zrozumienia reklamy, jako potężnego sprzymierzeńca przemysłu i handlu w zbycie wyprodukowanych towarów.

Przemysł i handel zachodnich państw europejskich, a w szczególności Stanów Zjednoczonych, dzięki umiejętnie stosowanej reklamie, podniósł się do zawrotnych wyżyn. W Stanach Zjednoczonych na usługach przemysłu pozostają całe sztaby specjalistów, którzy w swoich laboratoriach opracowują wszelkiego rodzaju reklamę, będącą w życiu amerykańskim codziennym zjawiskiem, bez której przeciętny homo americanus nie może się obejść, jak bez pożywienia.

Na reklamę Ameryka wydaje rocznie miliardy dolarów. Reklama amerykańska mimo woli wciska się gwałtem swoich ostrzy do psyche ludności wywołując pożądany odruch. Niereklamowanego towaru konsument amerykański nie kupuje.

Dzienniki amerykańskie to olbrzymie płachty papieru, nieraz o kilkudziesięciu stronach, po prostu roją się od ogłoszeń. Toteż gazeta amerykańska kosztuje tylko 2 centy, jak na stosunki amerykańskie śmieszną cenę.

Kupiectwo pabianickie, dzięki intensywnej kampanii ogłoszeniowej, którą rozpoczęła Prawda Pabjanicka coraz chętniej i częściej się ogłasza w miejscowych pismach.

Niejedna z firm, która ogłosiła się w Prawdzie Pabjanickiej za stosunkowo minimalną opłatę, przekonała się, że ogłoszenie zwróciło się jej stokrotnie.

Dobrze pomyślaną i wielce oryginalną reklamę w stylu amerykańskim w formie książeczek, zastosował miejscowy Zakład Fotograficzny „Ryszard”, ul. Zamkowa 37.

Reklama ta, to książeczka – zawierająca wąski, składający się z 9 części, arkusz kolorowego papieru z napisami: „A jednak otworzyłeś, jesteś zaciekawiony, chcesz wiedzieć co to jest? Chwileczkę …a przekonasz się, cierpliwość zostanie nagrodzona, a więc na następnej stronnicy dowiesz się, że Zakład Fotograficzny „Ryszard”, ul. Zamkowa 37 wykonuje wszelkie prace wchodzące w zakres fotografii, pierwszorzędnie i najtaniej. Wstąp, a przekonasz się! Zakład otwarty od godz. 9 rano do godz. 7 wieczór, w niedziele i święta od godz. 9 rano do 6 wieczór. Niepogoda i wieczór nie robi różnicy w zdjęciach.

Zakład fotograficzny nie skąpi na reklamę, bo też cieszy się wśród społeczności pabianickiej i okolicy wielką popularnością. Każdy już wie, ze w tym zakładzie, wykonywane są najsolidniej wszelkie prace wchodzące w zakres fotografii.

A więc odwiedzajmy tylko Zakład Fotograficzny „Ryszard”, ul. Zamkowa 37, który zadowoli nawet najwybredniejszych. (PP, 5 listopada 1933)

Chciwcy

Mieszczanie staromiejscy, zastrzegamy się – nie wszyscy, są bardzo pobożni, chętnie chodzą do kościoła, na odpusty i pielgrzymki do cudownych miejsc, lecz przykazanie boskie; „siódme nie kradnij” mało jest wśród nich znane i przestrzegane.

Oto przykład: p. Józef Stano, przedsiębiorca budowlany, jest właścicielem działki ziemi, pomiędzy ul. Ciepłą a Kresową. W działce tej znajduje się piasek, nadający się do budowy domów. P. Stano zauważył, że od dłuższego już czasu, nieznani sprawcy kradną mu piasek. Postanowił przyłapać złodziejaszków przy pomocy specjalnie postanowionego dozorcy.

P. Śpionek i p. Rabiega, obaj mieszkańcy Starego Miasta, budowali dom. Do budowy domu potrzeba: cegieł, wapna, piasku etc. Cegłę ,wapno musieli kupić, bo nie tak łatwo można „buchnąć”. Byłoby grzechem kupować piasek, powiedzieli sobie pp. Śpionek i Rabiega. Przecież Pan Bóg stworzył piasek dla wszystkich. Zaprzęgli tedy do wozów konie i hajda po „darmowy piasek” na parcelę p. Stano.

Ładują furki jedną po drugiej piskiem, pośpiewując sobie pod nosem: „nasz losek, nasz piosek – nasz piosek, nasz losek” i tak w kółko. Aż tu naraz , zrywa się z ogromnym łoskotem, wierzchołek góry i zasypuje pod szyję amatorów cudzej własności. Dozorca p. Stano, z pomocą przechodniów z ledwością odkopał na wpół omdlałych, ukaranych chciwców. „Pan Bóg nierychliwy, ale sprawiedliwy” i srogo karze tych, którzy nie przestrzegają boskiego przykazania: „siódme nie kradnij”.

Niefortunni amatorzy piasku, przyciśnięci przez p. Stano do muru wysypali innych godnych siebie kompanów, którymi są: Józef Rabiega, ul. garncarska 10, Józef Śpionek, ul. Garncarska 18, Wincenty Śpionek, ul Konstantynowska 36, Wojciech Morzyszek ul. Japońska, Mieczysław Zenf, ul. Targowa 8, Karol Kind ul. Targowa 8 i Andrzej Lipiński, ul. Konstantynowska 34.

Przeciwko wszystkim wymienionym, p. Stano wniósł skargę do Prokuratora.

Posiedzą w pace. ( PP, 6 sierpnia 1933)

Bezbożnik

Dnia 14 września 1932 o godz. 7 rano zmarł, jako bezwyznaniowiec, długoletni weteran ruchu robotniczego, Paweł Miarczyński przeżywszy lat 70. P. Miarczyński od wczesnej młodości był członkiem pierwszej partii robotniczej w Polsce – „Proletarjat”. Toteż proletariat m. Pabianic wziął w pogrzebie liczny udział. Nad grobem z upoważnienia komitetu pogrzebowego, towarzysz A. Rusak podniósł w krótkich słowach, zasługi zmarłego Pawła Miarczyńskiego dla proletariatu i na zakończenie podziękował wszystkim za udział w pogrzebie. (PP, 24 września 1933)

Fabrykacja aniołków

W ubiegłym tygodniu, słupy reklamowe w naszym mieście, formalnie były oblepione klepsydrami.

Cóż to za epidemia nawiedziła Pabianice, zbierając tak obfite żniwo śmierci?

To masowa epidemia spędzania płodu. Młode kobiety –matki, przeważnie ze sfery robotniczej, nie chcą rodzić przyszłych bezrobotnych – nędzarzy, raczej wola narażać się na śmierć, poddając się nielegalnemu zabiegowi w celu usunięcia płodu. Jeszcze jedno mają na uwadze robotnice, a mianowicie to, że po odbyciu połogu nie są z powrotem przyjmowane do pracy. Nie ma najmniejszej wątpliwości, że z czasem władze ustawodawcze wprowadzą legalne spędzanie płodu, co będzie prawdziwym dobrodziejstwem dla kobiet.

W związku ze śmiercią jednej z tych nieszczęśliwych kobiet, a mianowicie śp. Stanisławy Kędzierskiej, ul. Fabryczna 4, została aresztowana z polecenia sędziego śledczego akuszerka Kasy Chorych p. Popowowa, która miała dokonać nielegalnego spędzenia płodu na Kędzierskiej, powodując jej śmierć. Jak się dowiadujemy w ostatniej chwili, akuszerka Popowowa, została zwolniona z aresztu za kaucją.

Trzeba dodać, że w Pabianicach trudni się nielegalnym procederem spędzenia płodu wiele akuszerek oraz tak zwanych „babek” mających liczna klientelę, rekrutującą się przeważnie spośród robotnic-mężatek a nawet panienek –podlotków. (PP, 6 sierpnia 1933)

Bankructwo

Po roku bicia taranem Prawdy Pabjanickiej w zda się nie zdobytą potężną warownię czarnej reakcji, kołtuństwa i wszelkiego świństwa, musiały przyjść procesy. Jak z rogu obfitości zaczęły się sprawy karne – a to w Sądzie Grodzkim, a to w Sądzie Okręgowym i Apelacyjnym.

A po tym niestety musiało przyjść więzienie, bo proszę sobie wyobrazić w 20 sprawach prasowych red. Sławiński sam się bronił; 9 spraw wygrał a 11 przegrał. Nikt mu wtedy nie przyszedł z pomocą materialną. A przecież adwokat kosztuje. Zdolny obrońca nigdy nie dopuściłby do przegrania aż 11 spraw.

Miast pomocy, oparcia i zachęty, red. Sławiński musiał na każdym kroku zwalczać szykany, intrygi i złośliwe oszczerstwa. Bardzo często musiał na wydawnictwo pożyczać pieniądze, a nawet zabrał żonie jej tygodniówkę, na pokrycie rachunku za drukowanie.

Red. Sławiński zaciskał zęby, milczał i czekał cierpliwie lepszego jutra. I doczekał się Sławiński lepszego jutra – oj doczekał się.

Społeczeństwo pabianickie, patrzy, obserwuje i wie wszystko. Robociarze, rzemieślnicy, mały i duży – wszyscy wiedzą, czego się dorobił red. Sławiński na publicznej pracy. Mały i duży wie, że Sławiński wszystko stracił, nawet to co miał najdroższego. Po powrocie z piekieł, a było to w lutym, red. Sławiński znajdując się w trudnym położeniu materialnym, zwrócił się do wiceprezydenta Szczerkowskiego z prośbą o pracę na robotach publicznych. Wiceprezydent Szczerkowski odpowiedział mu następującymi słowy: „Idź pun do pryzydynta, un rzundzi robotami. Jo mom dozór nad kwiotkami, opiekum społecznum i rzeźniami. Po 5 latach walki z przedstawicielami miejscowej sanacji, p. Antoni kazał Sławińskiemu pójść po pracę do sanacyjnego prezydenta (Futyma). O, ironio!

I Sławiński chodził, chodził do „Pryzydenta” i tak jak wielu innych bezrobotnych, wychodził figę z makiem. Zresztą śmieszne byłoby, gdyby sanacja dała Sławińskiemu pracę!

A więc po 5 latach znojnej pracy dla dobra klasy robotniczej, jej przedstawiciele w ten sposób potraktowali Sławińskiego, nie bacząc na to, że ongi, kiedy go potrzebowali, obiecywali mu złote góry.

Wtedy, kiedy p. Antoni starał się o posadę w magistracie – to się nadskakiwało Sławińskiemu: - panie redaktorze, kochany redaktorze, jak my wejdziemy do Zarządu Miejskiego to robotnikowi będzie lepiej.

Tak, tak! Jest teraz lepiej robotnikowi – oj, jest lepiej. Cóż z tego, że mamy na ul. Zamkowej kwiatki, gdy brzuchy nasze wołają gromkim głosem – jeść. Syty głodnego nie zrozumie. Jakżesz mogą zrozumieć pabianickich nędzarzy p. A. Szczerkowski i p. W. Raszpla. Przecież są to dzisiaj ludzie zamożni.

Po co właściwie tkwią ci panowie w Magistracie? Może po to, żeby podnosić rączki do góry razem z przedstawicielami kapitalistów?

O ile nic nie możecie zrobić dla robotników, to po jakiego licha siedzicie jeszcze w Zarządzie Miejskim, na miękko wyściełanych fotelach?

Obiecywaliście domy z oknami pod południe, kiełbaski na plotach, a tymczasem co żeście zrobili?

Klasa robotnicza zapamięta sobie dobrze tych panów i przy następnych wyborach nie wrzuci do urny wyborczej kartki. (PP, 17 października 1937)


https://polona.pl/



Autor: Sławomir Saładaj


W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Cookies.

Zamknij